हतियार तस्करी प्रकरणमा पटना उच्च अदालतका वकिल पक्राउ, एनआईएको मध्यरातमा छापा
रौतहट, १४ कात्तिक। भारतको राष्ट्रिय अनुसन्धान एजेन्सी (एनआईए) ले अवैध हतियार तस्करी तथा आपूर्ति सञ्जालसँग सम्बन्धित प्रकरणमा बिहारको वैशाली जिल्लास्थित हाजीपुरबाट एकजना वकिललाई पक्राउ गरेको छ। एके–४७ जस्ता अत्याधुनिक हतियारको खरिद, बिक्री तथा आपूर्तिसँग जोडिएको अनुसन्धानका क्रममा एनआईएले मध्यरातमा विशेष अपरेसन सञ्चालन गरी उनलाई नियन्त्रणमा लिएको हो। पक्राउ पर्नेमा हाजीपुर नगरथाना क्षेत्रको एसडीओ रोड निवासी सन्दीप कुमार सिंह उर्फ छोटू लाल रहेका छन्। उनी पटना उच्च अदालतमा वकालत गर्दै आएको बताइएको छ। उनको पक्राउबारे नगर थाना प्रमुखले समेत पुष्टि गरेका छन्। भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार एनआईएको टोलीले राति करिब १ बजे जौहरी बजारस्थित मुख्य सडकमा घेराबन्दी गरी उनलाई पक्राउ गरेको थियो। उनी क्षेत्र छाड्नका लागि व्यवस्था गरिएको भनिएको सवारीसाधनको प्रतीक्षामा रहेको अवस्थामा पक्राउ परेका हुन्। घटनास्थलबाट एउटा कारसमेत नियन्त्रणमा लिइएको छ। उक्त कार पछि स्थानीय नगर प्रहरीलाई बुझाइएको बताइएको छ। यसअघि पनि एनआईएको निगरानीमा अवैध हतियारको खरिद, बिक्री तथा आपूर्ति सञ्जालबारे अनुसन्धान गरिरहेको एनआईएको निगरानीमा सन्दीप यसअघि पनि परेका थिए। यसअघि एसडीओ रोडस्थित उनको निवासमा छापा मार्ने क्रममा एनआईएको टोलीले अवैध ९ एमएमको पेस्तोल बरामद गरेको बताइएको छ। सोही घटनापछि उनको गतिविधिमाथि निगरानी बढाइएको र अनुसन्धानलाई अगाडि बढाउने क्रममा पछिल्लो गिरफ्तारी गरिएको स्रोतलाई उद्धृत गर्दै भारतीय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्। हतियार आपूर्ति सञ्जालको कनेक्सन खोज्दै एनआईए एनआईएले एके–४७ लगायतका अवैध तथा अत्याधुनिक हतियारको स्रोत, खरिद, बिक्री र आपूर्तिमा संलग्न व्यक्तिहरूको पहिचान गर्ने उद्देश्यले अनुसन्धान गरिरहेको छ। पक्राउ परेका वकिललाई हिरासतमा राखेर सोधपुछ सुरु गरिएको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले हतियार कहाँबाट ल्याइन्थ्यो, कसलाई आपूर्ति गरिन्थ्यो र यसमा अन्य को–को संलग्न छन् भन्ने विषयमा जानकारी जुटाउने प्रयास गरिरहेका छन्। पक्राउको खबर सार्वजनिक भएपछि हाजीपुरमा स्थानीय बासिन्दाबीच चर्चा बढेको छ। घटनास्थलमा सर्वसाधारणको भीडसमेत लागेको बताइएको छ। एनआईएको अनुसन्धान जारी रहेकाले हतियार तस्करी सञ्जालमा थप व्यक्तिहरूको संलग्नता खुलेर आउने अपेक्षा गरिएको छ।
पत्रकारिताबाट राजनीतितर्फ प्रेम केडी, कांग्रेस जिल्ला सदस्यमा उम्मेदवारी
पथरीशनिश्चरे, १४ कात्तिक । पत्रकारिता र सामाजिक सेवामा सक्रिय रहँदै नागरिकका आवाज, समाजका समस्या तथा जनसरोकारका विषयलाई निरन्तर उठाउँदै आएका प्रेम केडी (भट्टराई) ले नेपाली कांग्रेसको १५औँ जिल्ला अधिवेशनमा मोरङ जिल्ला सदस्य पदमा उम्मेदवारी घोषणा गरेका छन्। पत्रकारितालाई समाजको ऐना र नागरिकको आवाजका रूपमा आत्मसात् गर्दै आएका केडीले आफ्नो व्यावसायिक यात्रामा सामाजिक सवाल, जनताका समस्या, विकृति–विसङ्गति र सकारात्मक परिवर्तनका विषयलाई प्राथमिकताका साथ उठाउँदै आएका छन्। निष्पक्ष पत्रकारितासँगै सामाजिक गतिविधिमा समेत सक्रिय उनको परिचय समाजका विभिन्न क्षेत्रमा जोडिएको छ। पत्रकारितासँगै नेपाली कांग्रेसको विचार, सिद्धान्त, आदर्श र लोकतान्त्रिक मूल्यप्रति वैचारिक प्रतिबद्धता राख्दै आएका केडी पार्टीको संगठनात्मक गतिविधिमा पनि निरन्तर जोडिँदै आएका छन्। नेपाली कांग्रेसको १४औँ महाधिवेशनमा पथरीशनिश्चरे नगरपालिका–१० को वडा सचिवको जिम्मेवारी निर्वाह गरिसकेका उनीसँग पार्टी संगठनभित्र काम गरेको अनुभवसमेत छ। पत्रकारिताबाट प्राप्त सामाजिक अनुभव र संगठनात्मक जिम्मेवारीबाट हासिल गरेको सिकाइलाई पार्टीको बृहत्तर हितमा उपयोग गर्ने उद्देश्यसहित उनले जिल्ला सदस्यमा उम्मेदवारी घोषणा गरेका हुन्। कांग्रेसलाई थप सुदृढ, एकताबद्ध, गतिशील र जनमुखी बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै केडीले नयाँ पुस्ताको विचार, ऊर्जा र क्षमतालाई पार्टी संगठनमा जोड्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। पार्टीभित्र आपसी सद्भाव, सहकार्य र समन्वयलाई प्राथमिकता दिँदै जनतासँग कांग्रेसको सम्बन्ध अझ बलियो बनाउन आफ्नो भूमिका रहने उनको भनाइ छ। उनले नेपाली कांग्रेसका अग्रज नेता, वडासभापति, क्षेत्रीय प्रतिनिधि, पालिका पदाधिकारी, महाधिवेशन प्रतिनिधि तथा सम्पूर्ण शुभेच्छुकहरूसँग साथ, सहयोग, सुझाव र समर्थनको अपेक्षा गरेका छन्। निष्पक्ष पत्रकारिता, सामाजिक सक्रियता र संगठनात्मक अनुभवलाई पार्टीको जिम्मेवारीसँग जोड्ने उद्देश्यसहित अघि बढेका केडीले जिल्ला सदस्यमा आफ्नो उम्मेदवारी प्रस्तुत गरेका छन्।
आज विश्व शहरीकरण दिवस, बिभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइदैँ
काठमाडाैं, १४ कार्तिक । आज विश्व शहरीकरण दिवस । प्रत्येक वर्ष अक्टोबर ३१ तारिखका दिन याे दिवसन मनाइन्छ। यस दिवसको सुरुवात सन् १९४९ मा अर्जेन्टिनाका प्राध्यापक कार्लोस मारियाेला मोेटाले ब्युनेर्स आयर्स विश्वविद्यालयमा गरेका थिए। शहरी योजना र यसले समुदायमा पार्ने प्रभावबारे जनचेतना जगाउन यो पहल गरिएको थियो। यस वर्ष (२०२६) यो दिवस कार्तिक १४ गते (अक्टोबर ३१, २०२६) परेको छ, जसको मुख्य उद्देश्य दिगो सहरीकरणको विकास, सहरी योजनामा चुनौतीहरू र विश्वव्यापी सहरीकरणप्रतिको चासोलाई सम्बोधन गर्नु रहेकाे छ । सन् २०२६ को विश्व सहरीकरण तथा सहर दिवसको मुख्य नारा 'सहरको पुनरुत्थान: सबैका लागि पर्याप्त आवास' रहेकाे छ । बढ्दो सहरीकरणकाबीच सबै नागरिकका लागि उचित, सुरक्षित र किफायती आवासको व्यवस्था गर्न सहरी क्षेत्रको पुनरुत्थान कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा केन्द्रित हुनु, दिगो विकास: सहरहरूको योजनाबद्ध विकास, पूर्वाधार सुधार, पर्यावरण मैत्री संरचना र बाह्य जलवायु परिवर्तन तथा विपद्का जोखिमहरूसँग जुध्न सक्षम सहरी पूर्वाधार निर्माण गर्नु र सहरीकरणले ल्याएका अवसर र चुनौतीहरू जस्तै: आवासको अभाव, प्रदूषण, र बसाइँसराइको चाप का बारेमा विश्वभरका मानिसहरूलाई सचेत गराउनुलगायत यसका उदेश्य रहेका छन् ।
डीडीसीका तत्कालीन महाप्रबन्धक झा पक्राउ
सरकारको कडा कदम: १२० फर्म तथा कम्पनी कालोसूचीमा
इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो क्रिप्टो चोरी: बाइनान्सबाट ६.३ अर्ब डलर लुटियो
तोलामा ३२ सयले घट्यो सुनको मूल्य, चाँदीमा पनि भारी गिरावट
जाडो मौसममा बालबालिका: यसरी चिसोबाट राख्नुहाेस् सुरक्षित
चिसो बढ्याे, स्वास्थ्यलाई जोगाउन अपनाउनुहोस् यी प्रभावकारी उपाय
मिर्गौला पीडित चेपाङ बाबुको सहारा बने डा. सुनील शर्मा, छाेरीकाे पढाइ खर्च बेहाेर्ने
अचानक बढेको चिसो र पहिरोको उच्च जोखिम हुने
हिमपात र हिमपहिरोको उच्च जोखिम: त्यता नजान पर्यटकलाई आग्रह
काठमाडौं, १३ कार्तिक । बङ्गालको खाडीमा विकसित चक्रवात 'अर्नब' तथा पश्चिमी वायुको संयुक्त प्रभावका कारण आज कार्तिक १२ गते देखि आगामी कार्तिक १४ गते (शनिबार) सम्म देशका अधिकांश स्थानमा भारी वर्षा तथा हिमपातको सम्भावना रहेको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार यस अवधिमा देशका धेरैजसो स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङ्गसहित मध्यम वर्षा तथा हिमपात हुनेछ भने विशेषगरी कोशी, मधेश, बागमती र गण्डकी प्रदेशका थोरै स्थानमा भारी वर्षा तथा एक-दुई स्थानमा अति भारी वर्षा र हिमपातको सम्भावना रहेको छ। कृषि र जनजीवनमा पर्ने प्रभावबारे: कृषि कार्य: लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका हिमाली तथा पहाडी भू-भागका थोरै स्थानमा समेत भारी वर्षा र हिमपातको सम्भावना रहेकोले धानबाली भित्र्याउने लगायतका महत्त्वपूर्ण कृषि कार्यहरू बिहीबार अगाडि नै सम्पन्न गर्न कृषकहरूलाई आग्रह गरिएको छ। पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रका पर्यटकहरूका लागि: उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा भारी हिमपात, हिमआँधी (Blizzard) तथा हिमपहिरोको उच्च जोखिम रहेकाले सतर्कता अपनाउन अनुरोध गरिएको छ। पर्यटकहरूलाई तत्काल उच्च हिमाली भू-भागमा नजान र यदि गइसकेको भए सुरक्षित स्थानमा रहन आग्रह गरिएको छ। दैनिक जनजीवन र यातायात: मौसममा हुने अचानकको फेरबदलका कारण चिसो बढ्न सक्ने, जोखिमयुक्त स्थान तथा सडक छेउछाउमा पहिरो जान सक्ने तथा सडक र हवाई यातायात समेत प्रभावित हुन सक्ने देखिन्छ। यस विषम मौसमबाट हुनसक्ने सम्भावित क्षति जोगाउन आवश्यक पूर्वतयारी गर्न तथा उच्च सतर्कता अपनाउन सर्वसाधारण तथा सम्बन्धित सबै सरोकारवाला निकायहरूमा महाशाखाले जोडदार अपिल गरेको छ।
आमादब्लममा यस वर्षको पहिलो मानवीय क्षति: जर्मन पर्वतारोही मृत फेला
काठमाडौं, ११ कात्तिक। आमादब्लम हिमालको शिखरमा सफल आरोहण गरेको भोलिपल्ट सोमबार एक जर्मन पर्वतारोही करिब १,५०० मिटर (झन्डै ५,००० फिट) तल खसेर ज्यान गुमाएका छन्। एक ट्रेकिङ कम्पनीका सञ्चालकले यो जानकारी दिएका हुन्। साे कम्पनिका अनुसार ५७ वर्षीय उल्फगाङ वासिचेक करिब ६,२०० मिटरको उचाइमा रहेको 'क्याम्प ३' बाट बेपत्ता भएका थिए। उनी आइतबार ६,८१२ मिटर अग्लो शिखरमा सफल आरोहण गरी फर्किने (अवरोहण गर्ने) तयारीस्वरूप क्याम्प ३ मा आराम गरिरहेका थिए। "सफल शिखर आरोहणपछि उनले आइतबार क्याम्प ३ मा बिताएका थिए र सोमबार बिहान उनका गाइडले उनलाई बेपत्ता पाए," 'रियल हिमालय' ट्रेकिङ कम्पनीका प्रमुख गोकुल थापाले भने । थापाका अनुसार वासिचेकका व्यक्तिगत ट्रेकिङ गाइड सोनाम लामाले सापटी लिएका सरसामान फिर्ता गर्न जाँदा उनलाई पालभित्रै बस्न भनेका थिए। तर, केही बेरपछि फर्केर हेर्दा वासिचेक त्यहाँ थिएनन् र उनी बेपत्ता भइसकेका थिए। वासिचेकको शव सोमबार बिहान करिब ८ बजे क्याम्प २ क्षेत्र (करिब ४,६०० मिटर उचाइ) मा अर्का शेर्पाले देखेका थिए। त्यसपछि उनको शवलाई दिउँसो हेलिकप्टरमार्फत उद्धार गरी लुक्ला ल्याइएको थियो। लुक्लाबाट शवलाई थप पोस्टमार्टमका लागि काठमाडौंस्थित त्रिवि शिक्षण अस्पताल ल्याइएको छ। थापाले भने, "पोस्टमार्टम प्रक्रिया पूरा भएपछि राजदूतावासमार्फत शव उनका परिवारजनलाई बुझाइनेछ।" उनका अनुसार वासिचेकको यो दोस्रो नेपाल भ्रमण थियो। "उनी सन् २०२४ मा ट्रेकिङका लागि नेपाल आएका थिए, उनको यो निधनले हामीलाई स्तब्ध बनाएको छ।" त्यसैगरी, गत साता पश्चिम नेपालको अर्को हिमालमा दुई जापानी पर्वतारोहीको पनि मृत्यु भएको थियो। खुम्बु क्षेत्रमा अवस्थित आमादब्लम हिमाल ठाडो र प्राविधिक रूपमा कठिन हिमाल मानिन्छ। यस वर्ष यस हिमालमा यो पहिलो मानवीय क्षति हो। गत वर्षको अक्टोबरमा पनि त्यहाँ दुई पर्वतारोही (६५ वर्षीय फ्रेन्च र ६६ वर्षीय दक्षिण कोरियाली नागरिक) को आरोहणका क्रममा मृत्यु भएको थियो। यस वर्षको शरद ऋतुको पर्वतारोहण मौसममा ३०० भन्दा बढी पर्वतारोहीले आमादब्लम आरोहणको प्रयास गरिरहेका छन्। यसैबीच, यस वर्ष अन्य हिमालहरूमा पनि पर्वतारोहीहरूको ज्यान गएको छ। गत जुलाई महिनामा पाकिस्तानको ब्रोद पिक हिमालमा आएको हिमपहिरोमा परी प्रसिद्ध बेलायती-नेपाली पर्वतारोही निर्मल पुर्जासहित ९ जनाको ज्यान गएको थियो। त्यस्तै, गत मे महिनामा सगरमाथामा दुई भारतीय र मकालु हिमालमा अमेरिकी पर्वतारोही शेली जोहानेसेनकाे पनि हिमपहिरोका कारण निधन भएको थियो।
घुम्ने हाे दशैंमा ‘भर्जिन’ प्रदेश कर्णाली ? यी हुन सक्छन् उपयुक्त विकल्प
शेरबहादुर थापा/न्यूज कारखाना सुर्खेत, ३० असोज । दशैं हरेक नेपालीको आँगनमा आइसकेको छ । हिन्दुहरुको महान पर्व दशैं मनाउन तयारी भइरहेका बेला नेपालकै ‘भर्जिन’ प्रदेशको रुपमा रहेको कर्णाली प्रदेश पर्यटकहरुको पर्खाईमा बसिरहेको छ । कर्णाली प्रदेश सरकारले प्रदेशका १० वटै जिल्लाका १०१ पर्यटकीय क्षेत्रहरु पहिचान गरी पर्यटन गन्तव्यका रुपमा घोषणा गरिसकेको छ । तीनै पर्यटकीय क्षेत्रमा यहाँहरुको दशैं छैन भने घुम्न आउन सक्नुहुन्छ । प्रदेश राजधानी सुर्खेतमै केही प्रसिद्ध पर्यटकीय स्थलहरु छन् । देउती बज्यै मन्दिर, बुलबुले ताल, दोस्रो लुम्बिनीको रुपमा चिनिएको देउती बज्यै, शहिद पार्क, घण्टाघर पार्कलगायतका स्थानहरु सुर्खेतको वीरेन्द्रनगरभित्रकै आकर्षण हुन् । सुर्खेतमै बराहताल, भाइरल रोड, गोठिकाँडा, जुर्बटालगायतका स्थानहरुले पनि सुर्खेतको पर्यटकीय पहिचान दिइरहेका छन् । दैलेखको पञ्चकोशी, कालिकोटको पचालझरना, सल्यानको कुपिन्डे दह, रुकुमको स्यार्पुताल, जुम्लाको चन्दननाथ, हुम्लाको हिल्सा, लिमी, डोल्पाको शे फोक्सुण्डो ताल लगायतका पर्यटकीय गन्तव्यहरुले कर्णालीको मात्र होइन मुलुककै पहिचान दिइरहेका छन् । त्यसका साथै कर्णालीका केही मानव निर्मित स्थानहरुले पनि कर्णालीको पर्यटकीय सम्भावना बोकेका छन् । तीमध्ये सुर्खेतको सहिद पार्क, गिरी पार्क, दैलेखको गुराँसेमा निर्माण गरिएको भ्यु टावर, दैलेखको जलजलस्थित पेट्रोलियम पदार्थ उत्खनन् स्थल, कालिकोटको पिली क्षेत्र (युद्ध पर्यटकीय स्थल) राष्ट्रगुरु योगीनाथको जन्मस्थान नरहरीनाथको लालु, कालिकोटको त्रिवेणीपाटन, रुडुबन्चुलगायतका क्षेत्रहरु कर्णालीका पर्यटकीय सम्भावना बोकेका क्षेत्रहरु हुन् । यहाँ कर्णाली प्रदेशका केहि महत्वपूर्ण पर्यटकीय स्थलहरुको बारेमा संक्षिप्त रुपमा जानकारी दिन खोजिएको छ । काँक्रेविहार सुर्खेतको काँक्रेविहार दोस्रो लुम्बिनीका रुपमा परिचित छ । तेह्रौ शताब्दीतिर काँक्रेविहार निर्माणको अनुमान गरिए पनि यसको आधिकारिक तथ्य भने भेटिएको छैन । बौद्ध धर्मको व्यापकतालाई रोक्न शंकराचार्य र उनका शिष्य अनुयायीहरुले बौद्धविहार भत्काई शिव मन्दिर निर्माण गराएको र यही सन्दर्भमा लाटिकोइली शिव मन्दिरको स्थापना गरिएको हो भन्ने पनि अनुमान गरिन्छ । यसको निर्माण गर्नेमा पाण्डव, बौद्ध लामा समेतलाई लिने गरिएको छ । काँक्रेविहारको भग्नावशेषलाई हेर्दा उत्कृष्ट शिल्पकारी कारिगरले विभिन्न आकारमा रहेका ढुङ्गाहरुमा विभिन्न प्रकारका बुट्टाहरु कुदेको भग्नावशेष पाइन्छ । प्रायः जंगलभरी यस्ता बुट्टाहरु कुदिएका ढुङ्गाहरु भेटिन्छन् । देउती बज्यै देउती बज्यै कर्णाली प्रदेशकै मुख्य धार्मिक पर्यटकीयस्थलका रुपमा चिनिएका छ । सुर्खेत पुग्ने वित्तिकै गंगामाला देउती बज्यैको मन्दिरको दर्शन गर्न पाइन्छ । रत्न राजमार्गको नेपालगन्ज–सुर्खेत खण्डको पिपिरादेखि दुई सय मिटर दक्षिणमा अवस्थित यो मन्दिर हिन्दु धर्मावम्वीहरुको प्रमूख आकर्षण पनि हो । गंगामाला देउती बज्यै मन्दिरको इतिहास सुर्खेतमा बसोबास गरिरहेका पुरानो राजी जातिसँग जोडिएको छ । बुलबुले ताल सुर्खेतको बुलबुले ताल कर्णाली प्रदेशकै प्रमूख पर्यटकीय आकर्षण हो । कर्णाली प्रदेशको स्थायी राजधानी भएसँगै बुलबुले तालमा आउने पर्यटकहरुको संख्यामा पनि वृद्धि भएको छ । जमिनमुनिबाट बुलबुल गर्दै पानी आउने भएर नै यसको नामाकरण बुलबुले ताल गरिएको हो । ३० बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको बुलबुलेल ताल कर्णाली प्रदेशकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य हो । बुलबुलेमा गार्डेन, शान्ति पार्क, पिकनिक स्थलसहित एउटा पछिलले समय बोटिङ गर्न पाइएने भए पछि दैनिक पर्यटकहरुको संख्या बढी रहेको छ । ज्वाला र पञ्चकोशी सुर्खेतबाट कर्णालीको याात्रामा निस्कने जो कोहीका लागि सुर्खेतको छिमेकी जिल्ला दैलेखमा रहेको श्रीस्थान, नाभिस्थान, धुलेश्वर, पादुका, कोटिला पञ्चकोशी क्षेत्र पर्यटकका लागि अर्को रोजाई हुन् । पञ्चकोशीको शीरस्थान, नाभिस्थानमा निरन्तर प्रज्वलित ज्वाला बलिरहेको दृश्य हेर्न तथा यहाँ तीर्थ गर्न नेपालीका साथै भारतीयहरु पनि आउँछन् । श्रीस्थानको ज्वाला क्षेत्र अन्तर्गत १०८ शक्तिपीठ पर्दछन् । पचाल झरना कालिकोटको पचाल झरना गाउँपालिकाको खार्दुमा रहेको ‘पचाल झरना’ उत्कृष्ट नयाँ पर्यटकीय गन्तव्यमा पर्छ । ३ सय ८१ मिटर लम्बाइ भएको यो एसियाकै सबैभन्दा अग्लो झरनाका रूपमा दाबी गरिएको छ । तर हाल ३ सय ६५ मिटर अग्लो तेह्रथुमस्थित ह्यातुङ झरना नेपालकै सबैभन्दा अग्लो झरनाको रुपमा परिचित छ । कालिकोट सदरमुकामदेखि करिब १६ घन्टाको पैदल यात्रापछि पचाल झरनामा पुग्न सकिन्छ । कुपिन्डे दह सल्यानको बनगाड कुपिन्डे नगरपालिकाको सेजुवाल टाकुरा, मार्के, माझकाँडा, धाजी पीपल र कजेरी बस्तीको बीचमा रहेको कुपिण्डे दह प्राकृतिक रूपले सुन्दर मानिन्छ । कुपिण्डे दहले वर्षमा तीन पटक वर्षा, हिउँद र गर्मी महिनामा पानीको रङ्ग बदल्छ । हरियाली रुख विरुवा, सुन्दरबस्ती सल्यानी संस्कृतिको जनजीवनले जो कोहीलाई पनि कुपिण्डे दह पुग्दा आनन्दको महसुस हुन्छ । दहको किनारमा बराहको मन्दिर छ । डुङ्गा सयर गर्ने, मनोरम वातावरण र हिमश्रृङ्खलाको दृश्यावलोकनमा ग्रामीण पर्यटक रमाउन थालेका छन् । शे–फोक्सुण्डो ताल डोल्पाको शे–फोक्सुण्डो राष्ट्रिय निकुञ्जमा पर्छ फोक्सुन्डो ताल । छिनमा नीलो, छिनमै कालो र छिनमै सिन्दुरे बन्छ ताल । काञ्जिरोवा हिमालको काखमा अवस्थित शे–फोक्सुण्डो गाउँपालिका–८, डोल्पामा पर्ने ताल (३,६०० मिटर)को क्षेत्रफल ४.९५ वर्ग किमी छ । यसको अधिकतम लम्बाइ ५.९३ किमि र अधिकतम चौंडाइ १.८० किमि छ भने गहिराइ १४५ मिटर । ताल २३ सेप्टेम्बर २००७ मा रामसार साइटमा सूचीकृत भएको छ । लिमी उपत्यका अझैपनि राष्ट्रिय सडक सञ्जालसँग जोडिन नसकेको जिल्ला हो, हुम्ला । जिल्ला सदरमुकाम सिमिकोटबाट करिब एक हप्ताको पदमार्गपछि लिमी उपत्यका पुग्न सकिन्छ । ११औँ शताब्दीको हल्जी गुम्बा र गाउँमा रहेका साना–ठूला गुम्बा यहाँका मुख्य आकर्षणका केन्द्र हुन् । खस साम्राज्यको आधार खण्ड र तिब्बती संस्कृति यहाँका अन्य आकर्षण हुन् । स्यार्पु ताल रुकुमको स्यार्पु ताल बर्षातको समयमा एक पटक अवलोकन गर्नै पर्ने ताल हो । मुसिकोटबाट रातामाटा, गाराघाट, छिन्खेत हुँदै स्यार्पु पुग्ने एउटा बाटो छ भने मुसिकोटबाट सल्ले, कैलदेउ, गिल्बाङ हुँदै पुग्ने अर्काे बाटो छ । चारैतिर हरियाली गाँउ बिचमा सुन्दर तालमा डुंगा शयर गर्नुको मज्जा बेग्लै छ । रुकुम जिल्लालाई पर्यटकीय दृष्टीकोणले अग्रपंतिमा लिनको लागी यो स्यार्पु तालको उत्तिकै महत्व छ । रुकुम सदरमुकामदेखि १ दिनको पैदलदुरीमा पर्ने बाँफिकोटमा अवस्थित स्यार्पु तालमा रमाउन पुग्ने पर्यटकका लागी होमस्टे पनि सञ्चालनमा छन् । तालमा ¥याफ्टिङ बोट सञ्चालनमा ल्याइएको छ । ८ देखि १२ जनासम्मको क्षमता रहेको रबरको आधुनिक डुंगा सञ्चालनमा छन् । रारा ताल रारा नेपालको भर्जिन पदमार्गसहितको गन्तव्य हो । साहसिक यात्राको गन्तव्य पनि हो । रारा ताल बिहान कालो, दिउँसो नीलो र साँझ सप्तरङ्गी देखिन्छ । तालको वरिपरि मनोरम सल्लाघारी छ । साँझ तालको वरिवरि पैदल यात्रा गर्न सकिन्छ । प्रकृतिसँग विचरण गर्न मिल्छ । चराचुरुङ्गीको चिरबिरले मन प्रफुल्लित बनाउँछ । तालमा बोटिङ गर्न मिल्छ । तालको छेउमा टेन्टमा रात बिताएर आनन्द लिन सकिन्छ । चन्दननाथ मन्दिर कर्णालीको प्रमुख धार्मिक पर्यटकीयस्थल चदननाथ भैरवनाथ मन्दिर पनि एक हो । जुम्ला खलंगाको बीचमा रहेको चन्दननाथ मन्दिरमा एक वर्षमा ५२ हप्ता हुने भएकोले ५२ हाते लिंगो खडा गर्नुपर्ने प्रचलन छ । लिंगोलाई रातो, सेतो, रङ्गी विरङ्गी कपडाले ढाकिन्छ । लिंगोको टुप्पोमा पताका लगाएर मन्दिरमा ठड्याइन्छ । ठड्याउने क्रममा लिंगो भााँचियो वा खण्डित भयो भने पूरै देशमा अनिष्ट हुन्छ भन्ने जनविश्वास छ । देवताको जयघोष र पूजा आरती, भजनकिर्तनका साथ लिंगो फेर्ने चलन रहेको छ । चन्दननाथ मन्दिरसँगै जोडिएको बटुक भैरवनाथ मन्दिरमा पनि ४८ हातको लिंगो र ४८ हातकै ध्वजा र नेजा राखिएको छ । ६७० सालमा चढाएको लक्ष्मी नारायणको मूर्तिमा लेखिएको मिति हेर्दा २०७९ सालको लिंगो फेर्ने कार्य ३ हजार पटक भएको देखिन्छ ।
बडादशैँमा घुम्नै पर्ने मधेशका ११ शक्तिपीठहरु, जहाँ हुन्छ देवीको जयकार
सुभाष कायस्थ/न्युज कारखाना जनकपुरधाम । बडादशैँ सुरु भएसँगै देशभरसहित मधेशका शक्तिपीठहरुमा अहिले दशनार्थी तथा भक्तजनहरुको चहलपहल बढेको छ । एकाबिहानैदेखि देवीको दर्शन, पूजाआजा र भाकल पूरा गर्न आउने श्रद्धालुको भीडले मन्दिर परिसरलाई भरिभराउ भएको छ । बिहानैदेखि कतै घण्टी, त कतै शंख त कतै धार्मिक गीतसंगीत तथा भजनकिर्तनसहितको सांस्कृतिक कार्यक्रम र सप्तशतीको पाठले गुञ्जयमान छन् जनकपुरधामसहित मधेश प्रदेशका शक्तिपीठहरु भक्तिमय बनेको छ । मिथिला संस्कृति, भोजपुरा र अवध क्षेत्र समेटिएका मधेश प्रदेश धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक सम्पदा र लोकपरम्पराको अनुपम संगम हो । यहाँका शक्तिपीठहरू केवल पूजाआजा गर्ने स्थल मात्र होइनन्, पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको विश्वास, सामाजिक सद्भाव र सांस्कृतिक पहिचानका जीवन्त उदाहरण पनि हुन् । बडादशैँको नवरात्रमा देवी दुर्गाका विभिन्न स्वरूपको आराधना गरिने भएकाले मधेशका धनुषा, सिरहा, सप्तरी, बारा, पर्सालगायतका जिल्लाका शक्तिपीठहरू आस्था, शक्ति र सांस्कृतिक परम्पराको संगमले विशेष धार्मिक महत्व बोकेका छन् । मनवाञ्छित फल प्राप्ति, परिवारको सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै यी शक्तिपीठहरुमा दैनिक हजारौको संख्यामा भक्तजन यहाँ पुग्छन् । त्यसैले, यस वर्षको वडादशैँलाई धार्मिक यात्रासँगै मधेशको संस्कृति र सम्पदा नजिकबाट बुझ्ने अवसरका रूपमा घुम्नैपर्ने आवश्यक छ । वडादशैंमा घुम्नैपर्ने यी हुन मधेशका प्रमुख शक्तिपीठहरु । १. जनकपुरधामको राजदेवी मन्दिर बडादशैँ, विशेष गरी नवरात्र र विजयादशमीको समयमा मिथिलाका राजा जनकका कुलको रुपमा मानिएका जनकपुरधामका यी राजदेवी मन्दिरमा भक्तजनको उल्लेखनीय भीड लागेको छ । देवी दुर्गाको स्वरुप रहेका राजदेवी मन्दिर निकै शक्तिशाली देवीको रुपमा परिचित छन् । राममन्दिरसँगै टाँसिएर रहेका यी राजदेवी मन्दिरमा विजयादशमीको अष्टमीका दिन यहाँ १५ हजारभन्दा बढी बलि प्रदान हुने गर्दछन् । जनकपुरधाममा वैष्णव परम्परा र शक्ति उपासना सँगसँगै विकसित भएको देखिन्छ । जानकी मन्दिरले राम–सीताको आस्थालाई प्रतिनिधित्व गर्दा राजदेवी मन्दिरले भगवती तथा दुर्गा उपासनाको महत्वपूर्ण पक्षलाई प्रस्तुत गर्छ । विजयादशमी शुरु भएसँगै यहाँ दशनार्थीहरुको लाखौको संख्यामा भीड लाग्ने गरेका छन् । कपडाको पण्डालले प्रत्येक वर्ष स्थानीय महावीर युवा कमिटीले लाखौ रुपैया मन्दिरलाई दुल्हिन झै सजाउने गरेका छन् । यसपटक पनि मन्दिरलाई निकै सुशोभित ढंगले सजाइएको छ । अष्टमीका दिन त यहाँ ठूलै मेला लाग्ने गरेको छ । प्रत्येक कात्तिक र चैते दशैंमा दशमी अवधिभर ठूलो मेला लाग्ने गरेको छ । मन्दिरको स्थापना कहिले भएको हो भन्ने कुनै यकिन तिथिमिति नभएपनि राम मन्दिर स्थापना भएकै बेला करीब डेढ वर्षअघि भएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । राजदेवी मन्दिरसँग जोडिएको अर्को चर्चित विषय वडादशैँका बेला महिलाको मन्दिरभित्र प्रवेश निषेध हो । घटस्थापनादेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म महिलालाई मन्दिरको भित्री भागमा प्रवेश गर्न नदिई झ्यालमै प्रतिकात्मक स्वरुपलाई दर्शन तथा पूजापाठको व्यवस्था गरिँदै आएको छ । मासिक चक्रियको बेला महिला अशुद्ध भएको कारण त्यसको स्पर्शले देवी रिसाउने जनविश्वासले प्रवेश निषेध गरिएको स्थानीय मान्यता छ । २ सप्तरीको छिन्नमस्ता भगवती हिन्दु धार्मिक परम्परा तथा प्रचलित ऐतिहासिक विवरण अनुसार यस मन्दिरको स्थापना १३ औँ शताब्दीतिर सिम्रौनगढका कर्णाटवंशी राजा शक्रसिंहदेवले गरेको मानिन्छ । देवीलाई सुरुमा शक्रेश्वरी वा सखडेश्वरीका रूपमा पुकारिदैँ आएकोमा पछि सखडा भगवती नामले प्रचलित भएको बताइन्छ । मूर्तिको शिर काटिएको वा शिरविहीन रहेको जनविश्वासका कारण देवीलाई छिन्नमस्ता देवी भनिएको स्थानीय मान्यता छ । यस नामकरणसँग दिल्लीका सुल्तान गयासुद्दिन तुगलकको सेनाको आक्रमण सम्बन्धी कथासमेत जोडिएको छ । दशमहाविद्यामध्ये एकः हिन्दू तान्त्रिक परम्परामा छिन्नमस्ता दशमहाविद्यामध्ये एक मानिन्छिन् । उनको स्वरूपले आत्मत्याग, शक्ति, जीवन–मृत्युको चक्र र अहङ्कारमाथिको विजयलाई प्रतीकात्मक रूपमा लिने गरिएको छ । नेपाल र भारतको श्रद्धालुले भरिने यो मन्दिर अन्तराष्ट्रिय शक्तिपीठको रुपमा परिचित छन् । सप्तरीको छिन्नमस्ता गाउँपालिकाको सखडामा यो मन्दिर अवस्थित छ । जिल्लाको सदरमुकाम राजविराजबाट ११ किलोमीटर टाढा दक्षिणतर्फ छन् यी मन्दिर । छिन्नमस्ता देवीको यस स्थानलाई तान्त्रिक साधनाको केन्द्रको रुपमा पनि लिने गरिएको छ । यहाँ परम्परागत तान्त्रिक विधिअनुसार प्रत्येक विजयादशमीमा नवरात्रा अवधिभर पूजा गर्ने गरिएको विश्वास छ । यस मन्दिर परिसरमा छिन्नमस्तासँगै दक्षिणकाली, महिषासुरमर्दिनी, चामुण्डा र भैरवीका स्वरूपलाई जोडेर पञ्चभगिनीको धार्मिक मान्यता प्रचलित छ । बडादशैँ, महाअष्टमी र चैते दशैँका बेला यहाँ विशेष पूजा, मेला र श्रद्धालुको भीड लाग्छ । यस मन्दिरको सबैभन्दा ठूलो विशेषता भनेको मिथिला क्षेत्रको मध्यकालीन राजवंशीय इतिहास, तान्त्रिक परम्परा र जनआस्थाको एकै ठाउँमा सङ्गम हुनु हो । ३. बाराको गढीमाई भगवती मन्दिर बाराको गढीमाई शक्तिपीठ पशुबलिको परम्पराले जोडिएको छ । बारा जिल्लाको महागढीमाई नगरपालिकाको बरियारपुरस्थित यो गढीमाईलाई पनि निकै शक्तिशाली देवीको रुपमा परिचित छन् । बाराको गढीमाई मन्दिर मधेश प्रदेश मात्र नभई नेपाल भारतकै चर्चित देवीस्थल मध्ये एक हुन् । गढीमाई मन्दिर अन्तराष्ट्रिय पहिचान बनाइसकेका शक्तिपीठ हुन् । यसको प्रमुख विशेषता भनेको प्रत्येक पाँच वर्षमा आयोजना हुने बलिप्रदान हो । लाखौको संख्यामा यहाँ बलिप्रदान हुने गर्छ । प्रत्येक पांच वर्षमा मंसिर महिना हुने बलिप्रदान अब २०२९ सालमा आयोजना हुनेछ । पञ्चवर्षिय कार्यक्रम बाहेक प्रत्येक विजयादशमीमा यहाँ ठूलो मेला लाग्नेगर्छ । अन्य शक्तिपीठ जस्तै गढीमाईमा आस्था र विश्वासका पूजा गर्ने भक्तजनहरुको भीड लाग्ने गर्छन । ४. सप्तरीको कंकालिनी भगवती मन्दिर पूर्वपश्चिम राजमार्ग अन्तर्गत सप्तरीको भारदहस्थित अवस्थित छन् कंकालिनी भगवती मन्दिर । सप्तरीको अर्को प्रसिद्ध शक्तिस्थल हो । भारदह क्षेत्रमा रहेको यस मन्दिरमा सप्तरीसहित धनुषा, महोत्तरी, मोरंग, सुनसरी, सिरहा र सीमावर्ती भारतीय क्षेत्रबाट श्रद्धालु आउने गर्छन् । बडादशैँका बेला यहाँ निकै बढी चहलपहल हुन्छ । स्थानीय जनश्रुतिअनुसार भारदहमा बस्ती विस्तार वा जमिन खन्ने क्रममा दुर्गास्वरूपको मूर्ति भेटिएको र त्यसपछि देवीको पूजा सुरु भएको बताइन्छ । यो मन्दिरको उत्पत्तिबारे प्रचलित लोकविश्वास हो; यसलाई निश्चित ऐतिहासिक तिथि मिति कतै उल्लेख नभएकाले सदियौंदेखिको रहेको भन्ने जनविश्वास छ । दशैँको विशेष पूजा नवरात्र तथा दशैँमा विशेष पूजा र बलि प्रदान परम्परा पनि छन् । यहाँपनि हजारौको संख्यामा बोका, राँगा र परेवाको बलिप्रदान दिने गरिएको । भाकल गरेका भक्तजनहरुले बलिप्रदान दिने गरेका छन् । पारिवारिक कल्याण, सुख समृद्धि र मनोकामना पूरा हुने विश्वासका साथ भक्तजन यहाँ पुग्छन् । ५. सप्तरीको राजदेवी भगवती मन्दिर सप्तरीको प्रमुख शक्तिपीठहरु मध्ये जिल्लाको सदरमुकाम राजविराजस्थित राजदेवी भगवती मन्दिर पनि एक हुन् । जनकपुरधामको राजदेवी मन्दिरभन्दा फरक, सप्तरीको राजविराजमा पनि राजदेवी भगवतीको प्रसिद्ध मन्दिर छन् । राजविराजको राजदेवी मन्दिरमा बडादशैँका बेला विशेष पूजा हुने र नेपाल तथा भारतका श्रद्धालु आउने गरेको छ । मन्दिरको स्थापत्यमा प्यागोडा शैली उल्लेख गरिएको छ । यस मन्दिरको महत्व मुख्यतः स्थानीय शक्ति उपासना, दशैँको धार्मिक परम्परा र राजविराज क्षेत्रको सांस्कृतिक जीवनसँग सम्बन्धित छ । यसको स्थापना मिति तथा प्राचीन इतिहासबारे विस्तृत विवरण नभएकाले यस मन्दिरलाई सदियौंदेखिको रहेको भन्ने जनविश्वास छ । ६. पर्सा, वीरगञ्जको गहवामाई मन्दिर पर्साको विरगञ्जस्थित गहवामाई मन्दिर अन्तराष्ट्रिय रुपमा प्रसिद्ध देशकै प्रमुख शक्तिपीठमध्ये एक हुन् । पर्सा क्षेत्रको धार्मिक पहिचानमा यस मन्दिरले ठूलो महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ । नवरात्र र दशैँमा देवी दुर्गाको आराधना, विशेष पूजा तथा धार्मिक जमघट यहाँका मुख्य गतिविधि हुन् । दशैंमा लाखौको संख्यामा भक्तजनहरुको भीड लाग्ने गरेको छ । वीरगञ्जको व्यस्त सहरी जीवनबीच मन्दिरले धार्मिक परम्पराको निरन्तरता कायम राखेको छ । गहवामाई मन्दिरलाई सप्तरीको छिन्नमस्ता वा बाराको गढीमाईसँगै मधेशका महत्वपूर्ण भगवतीस्थलमध्ये एक हुन् । ७. महोत्तरीको सोनासती महारानी मन्दिर महोत्तरीको औरही नगरपालिका ८ भोइल गाउँस्थित सोनासती महारानी मन्दिरपनि मधेश प्रदेशका प्रमुख शक्तिपीठ मध्ये एक हुन् । यसलाई सोनामाई मन्दिर पनि भनिन्छ । मिथिला क्षेत्रका साथै भारतको बिहारबाट समेत हजारौको संख्यामा श्रद्धालु यहाँ आउने गर्छन् ।यस शक्तिपीठको मुख्य विशेषता चाहिँ दशैँको भूतमेला हो । बडादशैँको षष्ठीदेखि दशमीसम्म यहाँ परम्परागत भूतमेला लाग्ने गर्छ । ती भूत मेलाले अन्तराष्ट्रियस्तरमै छुटै पहिचान बनाएका छन् । यस मन्दिरलाई तन्त्रमन्त्रले गर्दा सिद्धपिठको रुपमा लिने गरिन्छ । भूतप्रेत, तन्त्रमन्त्र तथा नकारात्मक प्रभावबाट मुक्ति पाइने जनविश्वासका कारण भक्तजन यहाँ पुग्छन् । सन्तान प्राप्ति, पारिवारिक सुख र संकट निवारणको कामना गर्दै पूजा गर्ने परम्परा छ । सोनासती महारानीको मूर्ति स्थापना हुनुअघि कहचरिया स्थानको पुरानो सिसौको रूखसँग देवीको बासस्थानसम्बन्धी जनश्रुति जोडिएको छ । ८. सर्लाहीको चमेलीमाई मन्दिर सर्लाही जिल्लाको सलेमपुरस्थित चमेलीमाई मन्दिर पनि प्रदेशका प्रमुख शक्तिपीठमध्ये पर्दछन् । यहाँ नेपालका विभिन्न भाग तथा भारतबाट समेत श्रद्धालु दर्शनका लागि आउने गरेको विवरण पाइन्छ । देवी चमेलीमाईलाई शक्ति स्वरूपा तथा भक्तजनको कल्याण गर्ने देवीका रूपमा पूजा गरिन्छ । नवरात्र र दशैँको समयमा विशेष पूजापाठ हुने भएकाले यस क्षेत्रको धार्मिक चहलपहल बढ्छ । स्थानीय जनआस्था र परम्पराले मन्दिरलाई सामुदायिक धार्मिक पहिचानसँग जोडिएको छ । ९. रौतहटको दुर्गा भगवती मन्दिर रौतहटको दुर्गा भगवतीपुर गाउँपालिको मत्सरी गाउँस्थित यो दुर्गा मन्दिर यस क्षेत्रको महत्वपूर्ण ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थल हो । रौतहटको ऐतिहासिक दुर्गा मन्दिरलाई प्रदेश प्रमुख धार्मिक स्थलमध्ये उल्लेख गरिएको छ । यहाँ पनि दशैँमा ठूलो मेला गरेको छ । दुर्गा उपासनाको केन्द्रको रुपमा पनि यस मन्दिरलाई लिने गरिन्छ । यहाँ देवी दुर्गालाई शक्ति, सुरक्षा र कल्याणकी अधिष्ठात्रीका रूपमा पूजा गरिन्छ । नवरात्रको विशेषताः घटस्थापनादेखि महानवमीसम्म पूजापाठ, धार्मिक अनुष्ठान र श्रद्धालुको हजारौको संख्यामा आवागमन हुन्छ । यस मन्दिरको स्थापना विक्रम संवत् १९८४ अर्थात् सन् १९२७ मा भएको उल्लेख छ । १०. सिरहाको दुर्गा मन्दिर सिरहाको सदरमुकाम लहानस्थित यो दुर्गा मन्दिर निकै शक्तिशाली आस्थाको केन्द्र रहेको छ । लहानस्थित दुर्गा मन्दिर सिरहा जिल्लाको नवरात्रका बेला विशेष चहलपहल हुने देवीस्थलमध्ये एक हो । मधेशका प्रमुख शक्तिपीठबारे प्रकाशित विवरणमा पनि यस मन्दिरलाई उल्लेख गरिएको छ। नवरात्रमा नौ दिनसम्म देवी दुर्गाको आराधना गर्ने परम्परा छ । दशैँका अवसरमा विशेष पूजा, प्रसाद र हजारौको संख्यामा भक्तजनहरुको जमघट हुन्छ । ११. सप्तरीको चण्डी भगवती मन्दिर सप्तरीको राजविराजस्थित चण्डी भगवती मन्दिर पनि देशकै प्रमुख देवीस्थल मध्ये एक हुन् । राक्षसहरुलाई बध गर्न माता भगवतीले विभिन्न रुप लिएका मध्ये एक हुन् । महिषासुर, चण्ड–मुण्ड, र शुम्भ–निशुम्भ जस्ता शक्तिशाली राक्षसहरूलाई वध गर्नका लागि ब्रह्मा, विष्णु, र शिव लगायत सम्पूर्ण देवहरूको शरीरबाट निस्किएको तेज (ऊर्जा) मिलेर चण्डी देवीको प्रादुर्भाव भएको हो । चण्ड-मुण्डकोसंहारको क्रममा उनले ’चण्ड’ र ’मुण्ड’ नामक महाभयानक राक्षसहरूको वध गरेकी हुनाले उनलाई चामुण्डा वा चण्डी भनिएको हो । दुर्गा सप्तशतीमा चण्डीपाठ गरिन्छ । चण्डीलाई महाकाली, महालक्ष्मी र महासरस्वतीको एकीकृत रूप मानिएको छ । यसलाई सप्तरीको राजदेवी मन्दिरभन्दा अलग पहिचान गर्नुपर्छ । मन्दिरमा चण्डी भगवतीको पूजा हुन्छ र बडादशैँमा विशेष धार्मिक गतिविधि हुने गर्छ । दशैँमा विशेष पूजापाठ र भक्तजनको भीड लाग्छ । मधेश प्रदेशका अन्य शक्तिपीठहरुमा रौतहटको गौरस्थित राजदेवी मन्दिर, सप्तरीको राजविराजस्थित वैष्णवी काली मन्दिर, सप्तरीकै राजविराजस्थित बागेश्वरी मन्दिर, पर्साको वीरगञ्जस्थित बिरतामाई मन्दिर, सप्तरीको पाटोस्थित डोक्नश्वर मन्दिर रहेका छन् ।
तीन दिनसम्म भारी वर्षा र हिमपातको सम्भावना: धानबाली नभित्र्याउन अनुरोध
आज अन्तर्राष्ट्रिय गरिबी निवारण दिवस, बिभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइदैँ
स्वच्छ खाद्यन्नको महत्त्व र यसलाई जोगाउनु पर्ने आवश्यकता
पत्रकारिताबाट राजनीतितर्फ प्रेम केडी, कांग्रेस जिल्ला सदस्यमा उम्मेदवारी
कांग्रेस कोशी सभापतिमा उमेश थापाको औपचारिक उम्मेदवारी घोषणा
जोगीको भेषमा ठगी गर्ने आरोपमा तीन जना प्रहरी नियन्त्रणमा
काजकिरिया गरिसकेका व्यक्ति ६ महिनापछि जिउँदै फर्किए, प्रहरी र अस्पतालको सनाखतमाथि गम्भीर प्रश्न
परिवारलाई समृद्ध बनाउने सपना अधुरै, बाकसमा फर्किंदै मनकुमार
पथरीमा पाँचौँ सिरिजंघा वडाध्यक्ष कप फुटबल प्रतियोगिता हुँदै
सप्तकोसी मोटरबोट दुर्घटना : तीनजनाको मृत्यु, चार बेपत्ता
गौरादह १ का ७६ जग्गादाता सम्मानित
फेटा अस्पताल उद्घाटन विवादले लियो हिंसात्मक रूप, प्रहरीको गोली लागेर किशोर गम्भीर घाइते
मधेसमा अब वर्षमा तीनपटक सरकारी खर्चको हिसाब जाँचिने
बोक्सीको आरोप लगाउँदै महिलामाथि निर्घात कुटपिट, अवस्था गम्भीर
चक्रवात अर्णबको भीषण आँधीले पनि झुकाउन सकेन जगन्नाथ मन्दिरको ध्वजा, भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल
बारामा डिजेल ट्यांकर, ईभी र मोटरसाइकल ठोक्किँदा ९ जना घाइते
रौतहट र सर्लाहीबाट २८ लाखभन्दा बढीका अवैध सामान बरामद
रौतहटमा सडक दुर्घटना : प्रहरी जवानको ज्यान गयो, श्रीमती जीवन-मरणको दोसाँधमा
कांग्रेस छाडेर फतुवा विजयपुरका निलम्बित मेयर यादव जसपा प्रवेश
दियोपोष्ट अनलाइनको कार्यालयमा प्रहरीको छापा: मोबाइल खोस्ने प्रयास
पत्रकार माथिको धरपकड प्रति रास्वपाको गम्भीर ध्यानाकर्षण
पत्रकार पक्राउको घटनापछि पत्रकार महासंघद्वारा आपत्कालीन बैठक आह्वान
पत्रकार नियन्त्रणमा लिइएको घटनाप्रति प्रेस काउन्सिलको आपत्ति
नयाँ पत्रिकाका पत्रकार नवराज मैनालीलाई खोज्दै प्रहरी कार्यालयमा
भोटेकोशी बाढी अपडेट : १ हजार ४ सय ५८ जनाको शव फेला
१३६ किलो गाँजासहित ट्रक र चालक पक्राउ
भोटेकोशी बाढी : बागमती प्रदेशमा २३ सय परिवार विस्थापित, तीन सय उद्योगमा पौने तीन अर्बको क्षति
फार्मदेखि किचेनसम्म खाद्य स्वच्छतामा वरपीपल रिसोर्ट अति उत्तम
पर्वतको फर्सेमा २५ घर बगे, प्रहरी घटनास्थल पुग्न सकेन
पोखरा महानगपालिकाले दियो बाढी पीडितलाई ४५ लाख
नेकपा नेता पुनले भेट प्रधानमन्त्री शाह, राेल्पा पहिराेबारे गराए ध्यानाकर्षण
मुस्ताङ प्रहरीले फाडयो ४ रोपनीको गाँजा खेत
निर्मल पुर्जाको निधनमा अन्नपुर्ण गाउँपालिकामा शोक बिदा
म्याग्दी मालिकाको बिम गाउँमा पाथीभरा माताको मन्दिर स्थापना
पेस्तोल र लागूऔषध सहित तीन जना पक्राउ
रुकुम पश्चिममा सय मिटर तल जिप खस्दा दुईजनाको मृत्यु ·
लुम्बिनीका मुख्यमन्त्री आचार्यले पाए विश्वासको मत
लुम्बिनीका मुख्यमन्त्री आचार्यले विश्वासको मत लिदैँ
तीन दिन देखी बेपत्ता कपिलवस्तुको मेयर सिंह मृत फेला
मोटरसाइकलमा जनताको ढोकासम्म पुग्ने सांसद हरिप्रसाद भुसाल
रास्वपा महाधिवेशनः लुम्बिनी प्रदेशबाट सुबास शर्मा र सुशील अधिकारी बलिया दाबेदार
सुन जस्तो देखिने पहेँलो धातु सहित २ जना पक्राउ
नौवस्ता कारगारभित्र अवैध कारोबार, सदैव झडप
धान पाक्दा पहेँलपुर बन्यो वीरेन्द्रनगर, हेर्नुहोस फोटो फिचर
कर्णाली सरकारको तीन महिने बजेट खर्च लज्जास्पद, कसले कति गरे खर्च ?
घुम्ने हाे दशैंमा ‘भर्जिन’ प्रदेश कर्णाली ? यी हुन सक्छन् उपयुक्त विकल्प
जाजरकोटमा बोलेरो दुर्घटना, दुई जनाको मृत्यु
कर्णालीका सांसदको आफन्त मोह, स्वकीयमा ज्वाइँदेखि छोरासम्मलाई नियुक्ति
कांग्रेस मुगु सभापतिमा तिलकबहादुर मल्ल
कर्णाली योजना आयोगको उपाध्यक्ष डा. खत्रीले लिए शपथ
वीरेन्द्रनगरमा धमाधम निर्माण हुँदै फोर लेन सडक
रास्वपा सभापति लामिछाने तीन दिने भारतकाे धार्मिक भ्रमणमा
सुदूरपश्चिमका एमाले सांसद थापाले पदबाट राजीनामा
कांग्रेसले सुदूरपश्चिमको बजेटमाथिको छलफल बहिष्कार गर्ने
महाकाली नदीमा पिलर भाँचिएपछि चुँडियो झोलुंगे पुल
भोटेकोशी बाढी पीडितलाई सुदुरपश्चिम सरकारको २ करोड सहयोग
सुदुर पश्चिमका मुख्यमन्त्री भट्टले पाए विश्वासको मत
सुदुरपश्चिमका मुख्यमन्त्रीमा भट्ट नियुक्त, आजै ३ बजे सपथ
सुदुरपश्चिम प्रदेशको मुख्यमन्त्रीमा भट्टले तीन बजे सपथ लिने
राज्यको चर्को दबाबपछि स्वतन्त्र रुसी अखबार 'नोभाया गाजेता' बन्द
अमेरिकी प्रतिबन्धका बाबजुद पनि इरानको २ अर्ब डलरको गोप्य सैन्य सञ्जालकाे खुलासा
तेहरान, १४ कार्तिक । इरानले सन् २०२५ को जनवरीयता कम्तीमा २ अर्ब डलर बराबरका सैन्य सामग्री, विस्फोटक पदार्थ र भारी ट्रकहरू भित्र्याउन ५,००० भन्दा बढी सैन्य निकायहरूको एउटा गोप्य सञ्जाल खडा गरेको बताइएको छ। सबै निकायहरूको नाम एमओडीबाट सुरु हुन्छ। रोयटर्सको अनुसन्धानअनुसार, अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी र पश्चिमा राष्ट्रहरूका प्रतिबन्धका बाबजुद पनि यो गतिविधि जारी छ। फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले गरेको आक्रमणपछि सुरु भएको द्वन्द्वका क्रममा इरानले हजारौँ क्षेप्यास्त्र (मिसाइल) र ड्रोनहरू प्रहार गरेको थियो। यस अनुसन्धानले इरानले कसरी ती हतियारहरूको भण्डार पुनःपूर्ति गर्न सक्यो भन्ने खुलासा गरेको छ। अनुसन्धानका अनुसार, यो जटिल संयन्त्र 'इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स' र 'बोन्याद' भनिने व्यावसायिक समूहहरूसँग जोडिएको छ, जसलाई इरानका उच्च वर्ग (एलिट) ले नियन्त्रण गर्छन्। सन् २०१६ देखिका ढुवानीसम्बन्धी कागजात र विवरणहरूमा यसका आर्थिक गतिविधिहरूको प्रमाण फेला परेको छ। रोयटर्सले फेला पारेअनुसार, पश्चिमा सरकारहरूले यी निकायहरूमध्ये कुनैमाथि पनि अहिलेसम्म प्रतिबन्ध लगाएको प्रमाण भेटिएको छैन। नेटवर्क कसरी काम गर्छ? इजरायली-अमेरिकी जोखिम परामर्शदाता '२४० एनालिटिक्स' सँगको सहकार्यमा रोयटर्सले पहिलो पटक पहिचान गरेको यो नेटवर्क तेहरानको सैन्य खरिद र प्रतिबन्ध छल्ने उपकरणको मेरुदण्डको रूपमा काम गर्ने बताइएको छ। यी एजेन्सीहरूले फारसीमा 'एमओडी ' वा 'भीओडीजेए' अक्षरहरूबाट सुरु भएको र त्यसपछि लामो रूपमा लेखिएको पाँच वा छ-अङ्कको सङ्ख्या भएको एउटै नामकरण ढाँचाअन्तर्गत सञ्चालन गर्थे। सबैले रक्षा मन्त्रालयको तेहरान ठेगाना साझा गर्छन् र स्थापना मिति फेब्रुअरी ११, १९७९ (अयातोल्लाह खोमेनीले सत्ता सम्हालेको दिन) दाबी गर्छन्। कर्पोरेट रेकर्डहरूले देखाउँछन् कि धेरैजसो वास्तवमा २०१३ मा सिर्जना गरिएका थिए, जब प्रतिबन्धहरूले इरानको तेल निर्यात र मुद्रालाई कुचलिरहेको थियो। तिनीहरूले फ्रन्टम्यान र विदेशी शेल कम्पनीहरूको जाल प्रयोग गरे, जसलाई सामूहिक रूपमा 'ट्रस्टी' भनिन्छ। यसले अवैध तेल बिक्रीबाट प्राप्त आम्दानीलाई इरानको मिसाइल र ड्रोन शस्त्रागारहरू पुनःपूर्ति गर्न प्रयोग गर्छ। रोयटर्सले समीक्षा गरेका ९७ प्रतिशत ढुवानीमा, लेनदेनहरू "मुद्रा स्थानान्तरण बिना" व्यवस्थित गरिएका थिए, त्यसैले थोरै पैसाले मात्र सीमा पार गर्छ जहाँ यसले प्रतिबन्धको अलर्ट ट्रिगर गर्न सक्छ। यी संस्थाहरू मार्फत हुने प्रमुख आयातहरूमा चीन, रुस र जर्मनी जस्ता राष्ट्रहरूबाट प्राप्त रकेट प्रोपेलेन्ट, कम्पोनेन्ट र हेभी-ड्युटी लन्चरहरू समावेश छन्। यो कसरी पत्ता लाग्यो? २४० एनालिटिक्सका अर्थशास्त्री नोआम बिनस्टोकले जुन २०२५ मा अाइअारजीसी को तलब ह्यान्डल गर्ने र टेलिग्राम तथा 'विकीइरान' साइटमा प्रसारित हुने लीक भएका बैंक सेपाह कागजातहरू प्रशोधन गर्दा यो ढाँचा देखे। ब्यालेन्सले उनलाई चकित पार्यो। २०२४ को अन्त्यमा छत्तीस एजेन्सीहरूले विदेशी मुद्रामा १.२ अर्ब डलर राखेका थिए र बाँकीले स्थानीय मुद्रामा लगभग १.८ अर्ब डलर राखेका थिए। उनले पछि पत्ता लगाए कि एजेन्सीहरूले तेल राजस्व प्राप्त गरिरहेका थिए र दोहोरो-प्रयोग उपकरणहरू खरिद गरिरहेका थिए। प्रत्येक एजेन्सीले एक अद्वितीय ११-अङ्कको ID बोक्छ, जुन ढुवानी कागजातहरू, इनभ्वाइसहरू र बैंक खाताहरूमा दोहोरिएको थियो। यसले अगाडिका कम्पनीहरू पछाडि पनि नेटवर्कलाई ट्रस गर्न योग्य बनायो। त्यसपछि रोयटर्सले ढुवानी कागजातहरू, सामाजिक सञ्जाल फुटेज, उपग्रह इमेजरी र राज्य मिडियाविरुद्ध लगभग १९,००० आयात रेकर्डहरूको अंश क्रस-चेक गर्यो। सबैभन्दा ठूलो खरिददार एउटा एजेन्सी, एमओडी ३४६४२८, प्रमुख रूपमा बाहिर आयो। यसको आयात मार्च २०२३ सम्मको ४४ करोड २० लाख डलरबाट बढेर अर्को वर्ष ९८ करोड ८० लाख डलर पुगेको छ, जसले गर्दा यो इरानको शीर्ष दस आयातकर्तामा पर्छ। जनवरी २०२५ देखि जुन २०२६ सम्म, यसले रकेट प्रोपेलेन्ट सामग्री, विस्फोटक पदार्थ र हतियारका कम्पोनेन्टसहित २.३ अर्ब डलरको सैन्य हार्डवेयर ल्यायो। जनवरी र अप्रिल २०२५ को बीचमा, यसले बन्दर अब्बास मार्फत सोडियम क्लोरेट र अन्य पर्क्लोरेटहरूसहित ८८६ टन रसायनहरू आयात गर्यो, जो ठोस रकेट इन्धनका लागि प्रमुख अग्रदूतहरू हुन्। तिनीहरूको उत्पत्ति चीनको रूपमा सूचीबद्ध गरिएको थियो। स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै, रोयटर्सले रिपोर्ट गरेको छ कि दक्षिणी इरानको शाहिद राजाई बन्दरगाहमा २६ अप्रिल २०२५ मा भएको विस्फोट डकसाइड कन्टेनरहरूमा रहेको ढुवानीबाट सोडियम पर्क्लोरेट प्रज्वलित हुँदा भएको थियो। इरानी राज्य मिडियाले रिपोर्ट गरेको छ कि रसायनहरू 'सिना पोर्ट एण्ड मरीन सर्भिसेज डेभलपमेन्ट कम्पनी' द्वारा भण्डारण गरिएका थिए, जुन इरानका सर्वोच्च नेताद्वारा प्रत्यक्ष रूपमा नियन्त्रित बहु-अरब डलरको फाउन्डेसन 'बोन्याद मोस्ताजाफान' को स्वामित्वमा छ। यस विस्फोटमा कम्तीमा ७० जनाको मृत्यु भएको थियो र १,२०० भन्दा बढी घाइते भएका थिए। ट्रक र लन्चरहरू उक्त एजेन्सीले ४३५ वटा 'इभेको' ट्रकहरू पनि आयात गर्यो, जुन सेनाले छद्मवेशी मोबाइल मिसाइल लन्चरहरूको रूपमा प्रयोग गर्दछ। २०२२ मा छ वटा समान ट्रकहरूको खरिद अन्ततः 'सहारा थन्डर' लाई डेलिभर गरियो, जुन ड्रोन निर्मातालाई अमेरिकाले २०२४ मा रुससँग व्यापारको लागि प्रतिबन्ध लगाएको थियो। एमओडी ३४६४२८ ले हजारौँ टोयोटा हिलक्स र ल्यान्ड क्रूजर पिकअपहरू पनि ल्यायो, जसलाई आइआरजीसी ले भारी मेसिन गनहरू माउन्ट गर्न परिमार्जन गर्दछ। इभेकोले इरानमा यसको कुनै पनि सवारीसाधनको उपस्थिति आफ्नो नियन्त्रण बाहिर रहेको बताएको छ, र टोयोटाले इरानमा कुनै व्यवसाय नगर्ने बताएको छ। युद्धमार्फत आयात फेब्रुअरी २८ मा युद्ध सुरु भएपछि पनि डेलिभरी जारी रह्यो। अघिल्ला साताहरूमा, इरानले ९३ टन चिनियाँ टाइटेनियम प्राप्त गर्यो, जुन एक उच्च-शक्तिको धातु हो र जसलाई हतियार तथा प्रतिबन्ध विज्ञहरूले मिसाइल एयरफ्रेम र रकेट मोटर केसिङहरू निर्माण गर्न प्रयोग गर्न सकिने बताएका छन्। यसले चीनबाट उत्पन्न हुने २६८ टन नाइट्रोसेलुलोज र २७६ टन अन्य रसायनहरू पनि आयात गर्यो, जो पर्क्लोरेट समावेश कोडअन्तर्गत सूचीबद्ध थिए , जुन रकेट प्रोपेलेन्ट र विस्फोटक पदार्थ दुवैका लागि प्रयोग हुन्छ)। मासिक आयात मार्चमा ४७ प्रतिशतले घटेर ५४ मिलियन डलरमा पुगेको थियो तर मे सम्ममा ७७ मिलियन डलरमा पुनः स्थापित भयो। ७६ लाख डलर मूल्यका रुसी डेटोनेटरहरू पनि पाँच ढुवानीमार्फत इरान आइपुगेका थिए, जसमा अन्तिम ढुवानी जुनमा थियो। २ करोड ७० लाख डलर मूल्यका सामानहरू युएईबाट उत्पन्न भएको रेकर्ड गरिएको थियो, जुन अमेरिकाले जुनमा आफ्नो नाकाबन्दी छोटो समयको लागि स्थगित गरेपछिको सबैभन्दा पछिल्लो दिन हो। इरानले कम्प्युटर-नियन्त्रित खराद र इलेक्ट्रोन-बीम भट्टीहरूजस्ता सटीक मेसिनरीहरू पनि किनेको छ, जुन मिसाइल र ड्रोनका बडीहरू निर्माण गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। निष्कर्षहरूको समीक्षा गर्ने विज्ञहरूले यसलाई इरानको ड्रोन र क्षेप्यास्त्र भण्डार पुनः निर्माण गर्ने "औद्योगिक स्तरको प्रयास" भनेका छन्। उनीहरूले यसमा प्रयोग भएका धेरै सामग्रीहरू 'दोहोरो प्रयोग' का हुन्, जसको उपयोग नागरिक प्रयोजनका लागि पनि हुन सक्छ भनी औँल्याएका छन्। रोयटर्सको निष्कर्षबारे प्रतिक्रिया दिँदै अमेरिकी अर्थ मन्त्रालय की एक प्रवक्ताले अमेरिकाले "उक्त शासनको आर्थिक जीवनरेखा काटिदिएको छ" भनिन । उनले थपिन्, "यद्यपि उक्त शासनले हाम्रा कडा प्रतिबन्धहरू छल्न, आफ्ना सैन्य तथा हतियार कार्यक्रमहरूका लागि रकम जुटाउन र विदेशी मुद्रा प्राप्त गर्न हताश प्रयासहरू जारी राख्न सक्छ, तर हामी सधैँ १० कदम अगाडि छौँ।" यद्यपि, अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयका प्रतिबन्धसम्बन्धी पूर्व वरिष्ठ अधिकारी मियाद मालेकीले यस प्रणालीलाई सेनाको "जीवनरेखा" र यसको व्यापारको "पूर्ण पारिस्थितिक प्रणाली (ecosystem)" भनेका छन्। इरानविरुद्ध अमेरिकी प्रतिबन्ध कार्यक्रमको तर्जुमा गर्न सघाएका मालेकीले रोयटर्सलाई बताए, "यहाँ देखिएको कुरा भनेको वर्तमान द्वन्द्वका बेला र त्यसभन्दा धेरै वर्ष अघिदेखि उक्त शासनको सैन्य जीवनरेखाको रूपमा काम गरिरहेको प्रणाली हो... यो इरानी सेनाको व्यापारिक कारोबारको पूर्ण पारिस्थितिक प्रणाली नै हो।" चिनियाँ विदेश मन्त्रालयले आफूलाई यस अवस्थाबारे "जानकारी नभएको" बताएको छ। रोयटर्सलाई फ्याक्समार्फत पठाइएको विज्ञप्तिमा मन्त्रालयले भनेको छ, "हामी क्षेत्रीय शत्रुतालाई दुर्भावनापूर्ण ढङ्गले चीनसँग जोड्ने वा चीनको प्रतिष्ठामा आँच पुर्याउने प्रयासहरूको दृढ विरोध गर्छौँ।" हालसम्म, इरानी निकायहरू, रुसी रक्षा मन्त्रालय, ह्वाइट हाउस, सेन्टकम र संयुक्त अरब इमिरेट्सले यी निष्कर्षहरूमाथि कुनै टिप्पणी गरेका छैनन्।
हिमताल विस्फोटपछि भुटानमा आकस्मिक बाढी
काठमाडौं, १३ कात्तिक । मोचु उपबेसिनको सिन्ताफु तालमा हिमताल विस्फोटपछि भुटानमा आकस्मिक बाढी आएको छ। हिमताल विस्फोटबाट लाखौँ घनमिटर पानी बाहिरिएपछि भुटानको जल तथा मौसम विज्ञान राष्ट्रिय केन्द्रले नदी किनारका क्षेत्रहरूमा सुरक्षा सतर्कता र अनुगमन तीव्र पारेको छ। भारतका असम र पश्चिम बंगालका केही भागलगायत छिमेकी क्षेत्रहरूलाई पनि उच्च सतर्कतामा राखिएको छ। भुटान ब्रोडकास्टिङ सर्भिस जस्ता स्थानीय सञ्चारमाध्यम र अधिकारीहरूका अनुसार नदीको जलसतह र पुललगायतका पूर्वाधारमा पुगेको क्षतिको निरन्तर अनुगमन भइरहेको छ । अहिलेसम्म कुनै मानवीय क्षतिको खबर आएको छैन।
स्पेनमा रेल दुर्घटनामा चालकले भनेका थिए, 'सुरक्षा प्रणालीले नियन्त्रण गर्न दिएन'
काठमाडौं, १३ कार्तिक। बिहीबार स्पेनी सञ्चारमाध्यमहरूले सार्वजनिक गरेका अडियो रेकर्डिङहरूले स्पेनमा भएको घातक रेल दुर्घटना हुनुभन्दा केही क्षण अघिको अवस्थाबारे प्रकाश पारेका छन्। ती रेकर्डिङमा एक चालकले रेल नियन्त्रण केन्द्रलाई आफ्नो रेलको सुरक्षा प्रणाली सञ्चालन गर्न नमिलेको जानकारी गराएको सुनिन्छ। बुधबार भएको उक्त दुर्घटनामा कम्तीमा ६९ जनाको मृत्यु भएको छ भने दर्जनौं व्यक्ति घाइते भएका छन्। यो दुर्घटना तब भयो जब म्याड्रिडबाट सेभिलतर्फ ३९७ यात्रु बोकेर गइरहेको सरकारी स्वामित्वको 'रेन्फे' कम्पनीको रेल, करिब २५ किलोमिटर अगाडि रोकिएको 'इरियो' कम्पनीको अर्को रेलसँग ठोक्कियो। उक्त 'इरियो' रेलमा १४७ यात्रु सवार थिए। समाचार अनुसार दशकौँ यताकै सबैभन्दा खराब रेल दुर्घटनामध्ये एक मानिएको यस घटनाका कारण स्पेनमा तीन दिने राष्ट्रिय शोक घोषणा गरिएको छ। स्पेनी आउटलेटहरू 'एल पेस' र 'आरटीभीई' द्वारा प्रकाशित तीन अडियो रेकर्डिङहरूले रेल चालकहरू र म्याड्रिडको नियन्त्रण केन्द्र बीचको आदानप्रदान कैद गर्दछन्। बीबीसीले रिपोर्ट गरेको छ कि रेकर्डिङहरूले 'इरियो' रेल स्थिर रहँदा पनि सिग्नलिङ विफलता पछि 'रेन्फे' रेललाई किन अगाडि बढ्न अनुमति दिइयो भन्ने बारेमा प्रश्नहरू उठाएका छन्। स्वचालित सङ्केत प्रणालीमा आएका खराबीका कारण प्रभावित खण्डमा रेलहरू रोकिन पुगेका थिए। यद्यपि, स्पेनका यातायात मन्त्री ओस्कार पुएन्तेले बताए अनुसार, त्यसपछि 'त्रुटिवश' 'रेन्फे' रेललाई पुनः अघि बढ्न निर्देशन दिइयो। एउटा रेकर्डिङमा एक नियन्त्रकले 'रेन्फे' का चालकलाई यात्रा निरन्तर राख्न र वैकल्पिक 'ल्याटरल सिग्नलिंग ब्लक प्रणाली' अन्तर्गत सामान्य गतिमा अघि बढ्न भन्छन्। “सामान्य गतिमा ?” चालकले सोध्छन्। “हुन्छ,” नियन्त्रकले जवाफ दिन्छन्। स्वचालित सङ्केत प्रणाली वा तथ्याङ्क प्रसारण विफल हुँदा यस प्रणालीलाई वैकल्पिक व्यवस्था (ब्याकअप) का पमा प्रयोग गरिन्छ। अर्को एक रेकर्डिङमा, 'इरियो' रेलका चालकले नियन्त्रण केन्द्रलाई जानकारी दिन्छन् कि रेल-नियन्त्रण प्रणालीसँगको सम्पर्क टुटेको छ र रेल अगाडि बढ्न सक्दैन। “रेल 'उर्डा' मा प्रवेश सङ्केतको अगाडि रोकिएको छ,” चालक भन्छन्। थप कुराकानी पछि चालकलाई आफ्नो यात्रा सामान्य रूपमा अघि बढाउन भनिन्छ। तर त्यसपछिको अर्को कलमा, 'इरियो' रेलका चालकले रेल अझै पनि अघि बढ्न नसकेको जानकारी दिए। चालकले भने, “रेलले मलाई सुरक्षा प्रणाली नियन्त्रण गर्न दिइरहेको छैन। त्यसैले म अझै पनि प्रवेश संकेत अगाडि रोकिएको छु।” रेकर्डिङबाट के बुझिन्छ भने, 'रेन्फे' रेल नजिक आइपुग्दा 'इरियो' रेल त्यहीँ रोकिएको थियो भन्ने कुरा नियन्त्रण कक्षलाई जानकारी गराइएको थियो। 'इरियो' कम्पनीले आफ्नो रेललाई अर्को रेलले “पछाडिबाट ठक्कर दिएको” जनाएको छ। पुएन्तेले रेलहरूलाई कुनै गति सीमा बिना पुनः चल्न दिने निर्णयलाई “अकल्पनीय” (बुझ्न नसकिने) भनी टिप्पणी गरे। प्रश्नहरू उठिरहँदा स्पेन शोकमा प्रधानमन्त्री पेड्रो सान्चेजले “सम्पूर्ण स्पेन शोकमा रहेको” बताउँदै भने, “मानिसहरूको जीवन तहसनहस भएको छ, परिवारहरू टुटेका छन्; पीडा अकल्पनीय छ।” आपतकालीन उद्धार टोलीहरूले रातभर शक्तिशाली बत्तीहरूको उज्यालोमा काम गरे। उनीहरूले दुर्घटनाग्रस्त रेलका डब्बाहरू काटेर भित्र फसेका पीडितहरूको खोजी गरे। घटनास्थलमा सयौं उद्धारकर्मीहरू खटाइएका थिए भने ड्रोन र हेलिकप्टरहरूले पनि उद्धार कार्यमा सहयोग पुर्याएका थिए। प्रत्यक्षदर्शीहरूले अराजकताका दृश्यहरू वर्णन गरे. यात्रुहरू रोइरहेका र रगत बगिरहेका, मानिसहरू आफ्नो सिटमा फसेका र डिब्बाहरूमा धुवाँ भरिएको। एउटा डिब्बामा आगो लागेको थियो। सान्चेजले भने कि यो वर्ष स्पेनले दुई गम्भीर रेल दुर्घटनाहरू भोग्नु “अस्वीकार्य” थियो। जनवरीमा कोर्डोबा नजिकै भएको उच्च गतिको रेल दुर्घटनामा एउटै लाइनमा ४६ जनाको मृत्यु भएको थियो, यद्यपि घटना अझ दक्षिणतिर घटेको थियो। बुधबारको टक्करपछि धेरैजसो राजनीतिक दलहरूले प्रचार अभियान स्थगित गरेका थिए। अति-दायाँपन्थी भोक्स पार्टी यसको अपवाद थियो। यसका नेता स्यान्टियागो अबास्कलले स्पेनको रेल पूर्वाधारको “आलोचनालाई मौन गर्न शोक प्रयोग गर्ने” प्रयास गरिएको भन्ने कुरालाई अस्वीकार गरे। प्रसारक संस्था टिभीइका अनुसार, म्याड्रिडस्थित यातायात मन्त्रालय बाहिर गएराति करिब १,५०० मानिसहरू भेला भए। प्रदर्शनकारीहरूले मुख्यतया सान्चेज र पुएन्तेको राजीनामा माग गरेका थिए । प्रदर्शनकारीहरूले बोतल र 'फ्लेयर' (आगो बल्ने वस्तु) प्रहार गरेपछि प्रहरीले अश्रुग्यास प्रयोग गर्यो; यस घटनामा कोही पनि घाइते भएको वा कसैलाई पक्राउ गरिएको खबर छैन। रेल चालकहरूले पनि बिहीबारका लागि तय गरिएको हडताल अघि बढाउने अपेक्षा गरिएको छ। स्पेनी रेल चालक युनियन 'सेमाफ' ले यो कदम “रेल सुरक्षाको पक्षमा” चालिएको जनाएको छ।
इजरायली निर्वाचनमा कतारको हस्तक्षेपको आशंका, अनुसन्धान सुरू
काठमाडौं, १३ कात्तिक। इजरायलका केन्द्रीय निर्वाचन समितिका अध्यक्ष न्यायाधीश नोआम सोहलबर्गले आफ्नो पत्रमा 'शिन बेट' अर्थात इजरायली आन्तरिक सुरक्षा सेवाका प्रमुख डेभिड जिनीलाई निर्वाचन धाँदलीका बारेमा अनुसन्धान गर्न निर्देशन दिएका छन् । उनले निर्देशन दिँदै भनेका छन्, "यी शंकाहरूको अनुसन्धान गर्न आफ्नो शक्तिले भ्याएसम्म सबै प्रयास गर्नुहोस्। 'शिन बेट' को अधिकार प्रयोग गरी यस्ता प्रमाणहरू पत्ता लगाउनुहोस्, जसले यी शंकाहरूलाई पुष्टि वा खण्डन गर्न सकून्। यसरी मात्र हामी निर्वाचन प्रक्रियाप्रति जनविश्वास र लोकतान्त्रिक पद्धतिको निष्ठा सुनिश्चित गर्न सक्छौं।" 'के गैरकानूनी माध्यमबाट अरब मतदाताहरूलाई परिचालन गरिँदै छ ?' भन्ने प्रश्न उठे पछि उनले यस्ताे निर्देशन दिएका हुन् । सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशले एक साताभित्र अनुसन्धानका निष्कर्षहरू पेस गर्न निर्देशन दिएका छन्। बिहीबार प्राप्त निर्वाचनको लगभग अन्तिम नतिजाअनुसार, प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुलाई समर्थन गर्ने गठबन्धनले १२० सदस्यीय 'नेसेट' (संसद) मा ५३ सिट जितेको छ। त्यस्तै, जियोनिस्ट विपक्षी समूहले ४८ सिट र अरब दलहरूले अभूतपूर्व रूपमा १९ सिट प्राप्त गरे पछि याे नयाँ बहस सुरू भएकाे हाे । सुरक्षा निकाय र केन्द्रीय निर्वाचन आयोगका विभिन्न स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै हिब्रू भाषाका सञ्चारमाध्यमहरूले जनाए अनुसार कतारले गैरकानूनी माध्यमबाट अरब मतदाताहरूलाई परिचालन गर्ने प्रयास गरेको आशंका गरिएको छ। यसका लागि कतारले अरब संगठनहरूलाई ठूलो रकम पठाएको बताइएको छ, जसको उद्देश्य मतदानमा सहभागिता र भोटिङ प्रक्रियालाई प्रभावित पार्नु थियो। 'च्यानल १२' का अनुसार यी संगठनहरूलाई रकम पठाउन प्रयोग गरिएका माध्यमहरू विगतमा आतंकवादी गतिविधिमा फन्डिङ गर्न प्रयोग गरिएका माध्यमहरूसँग धेरै हदसम्म मिल्दाजुल्दा थिए। 'च्यानल १२' को दाबीभन्दा भिन्न कुरा गर्दै केही अधिकारीहरूले 'वाइनेट' र सार्वजनिक प्रसारण संस्था 'कान' लाई बताएअनुसार कतारद्वारा गरिएको भनिएको चुनावी हस्तक्षेप अन्य रिपोर्टहरूमा दाबी गरिएभन्दा निकै सानो स्तरको छ। "यो विषय बाहिर चर्चा गरिएजस्तो ठूलो होइन। यस्तो घटना पहिले नभएको पनि होइन, फरक यति मात्र हो कि, यसपटक प्रमाणको मात्रा यस्तो स्तरमा पुग्यो, जसका लागि अनुसन्धान आवश्यक देखियो," 'गैर-राजनीतिक' भनी चिनिएका ती स्रोतले 'वाइनेट' समाचार साइटलाई बताए। कथित चुनावी धाँधलीबारे 'शिन बेट'ले गरिरहेको अनुसन्धानको विवरणबारे जानकारी राख्ने स्रोतहरूले 'कान'लाई बताएअनुसार अनुसन्धानको दायरामा रहेका शंकास्पद विषयहरू निकै सीमित छन्। ठीक दुई दिनअघि निर्वाचनकै दिन जिनीले भनेका थिए, "इजरायलका नागरिकहरूलाई म पूर्ण विश्वासका साथ भन्न सक्छु कि, निर्वाचनको निगरानी भइरहेको छ र यो उचित तथा उत्साहजनक ढंगले सञ्चालन भइरहेको छ।" इजरायली प्रहरी आयुक्त ड्यानी लेभी ले बिहीबार बिहान एक विज्ञप्तिमा भने, "निर्वाचनको निष्पक्षतासँग सम्बन्धित कुनै पनि उजुरी वा कसूर भएको शंका लागेमा, त्यसको पूर्ण र निष्पक्ष रूपमा छानबिन तथा अनुसन्धान गरिनेछ।" "हामी कसैलाई पनि निर्वाचनको निष्पक्षता र लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा आँच आउन दिने छैनौं। यदि कुनै कसूर भएको शंका लागेमा, प्रहरीले दृढतापूर्वक सत्यतथ्यको अनुसन्धान गर्नेछ र संलग्न व्यक्तिहरूलाई बिनाकुनै अपवाद कानूनी दायरामा ल्याउनेछ।"
डकार र्याली: सुरक्षा चिन्ताले साउदी अरबबाट हट्यो, अब मोरक्को र पोर्चुगलमा हुने
फिफा महिला विश्वकप: १५ अर्ब डलर आम्दानी गरे पनि महिला टाेलीलाई कम रकम
काठमाडौं, १४ कार्तिक। यस गर्मीमा आयोजित पुरुष प्रतियोगिताबाट १५ अर्ब डलर (११.२ अर्ब पाउन्ड) को कीर्तिमानी आम्दानी गरे पनि फिफाले अर्को वर्ष हुने महिला विश्वकपमा प्रदान गरिने पुरस्कार रकममा लैंगिक समानता कायम गर्न असफल हुने देखिएको छ। फिफा अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनोले सन् २०२३ मा संस्थाको "महत्वाकांक्षा" सन् २०२७ सम्ममा पुरस्कार रकममा "समानता" ल्याउने रहेको बताएका थिए। उनले भनेका थिए, "फिफा केवल शब्दमा मात्र होइन, काममा पनि अघि बढिरहेको छ।" त्यसैले, महिला फुटबल जगतमा यो व्यापक आशा थियो कि सन् २०२७ को पुरस्कार रकम कम्तीमा प्रति-टोलीको आधारमा पुरुष प्रतियोगिताको बराबर हुनेछ। पुरुष प्रतियोगितामा ४८ टोलीहरू थिए भने अर्को गर्मीमा ब्राजिलमा हुने महिला प्रतियोगितामा ३२ टोलीहरू सहभागी हुनेछन्। तसर्थ, पुरुषहरूको ६५ करोड ५० लाख (६५५ मिलियन) डलरको पुरस्कार राशिको दुई-तिहाइ हिस्सा महिलाहरूका लागि छुट्याइएको भए त्यसलाई समानता मान्न सकिन्थ्यो तर महिलाहरूको पुरस्कार रकम पुरुषहरूको तुलनामा करिब एक-तिहाइ मात्र हुने बुझिएको छ। यद्यपि, यो रकममा भएको उल्लेखनीय वृद्धि हो। हालैका हप्ताहरूमा भएका विस्तृत वार्ताहरूबारे जानकारी राख्ने केही स्रोतहरूले यस वृद्धिलाई निजी रूपमा सकारात्मक रूपमा लिएका छन् तर एक वरिष्ठ महिला स्रोतले भने फिफाको यस कदमलाई "ठूलो अवसर गुमाएको" भनी टिप्पणी गरेकी छिन्। डिसेम्बरमा हुने फिफा काउन्सिलको बैठक अघि यससम्बन्धी कुनै पनि निर्णय आधिकारिक हुने अपेक्षा गरिएको छैन। फिफाले महिला प्रतियोगिताको पुरस्कार रकमलाई पुरुष प्रतियोगिताको बराबर नबनाउने कुरा सार्वजनिक गरेको 'स्काई न्युज' ले जनाए अनुसार महिला प्रतियोगिताको पुरस्कार राशि सन् २०२३ को ११ करोड (११० मिलियन) डलरबाट बढाएर २२ करोड (२२० मिलियन) डलर पुर्याउने लक्ष्य राखिएको छ। यो सन् २०१९ मा फ्रान्समा भएको महिला विश्वकपको तुलनामा सात गुणाभन्दा बढीको वृद्धि हो। यस वर्ष पुरुष टोलीहरूका लागि छुट्याइएको फिफा पुरस्कार रकममा विजेता स्पेनका लागि ५ करोड (५० मिलियन) डलर समावेश थियो। फिफाका उच्च अधिकारीहरूले महिला फुटबलमा गरिने व्यापक लगानीबारे जानकारी दिन र एउटा निर्णयको व्याख्या गर्न केही प्रमुख महिला खेलाडीहरूसँग कुराकानी गरेको बुझिएको छ। उक्त निर्णय सन् २०२७ को प्रतियोगिताबाट प्राप्त हुने व्यावसायिक आम्दानीसँग सम्बन्धित रहेको मानिएको छ। फिफाका अनुसार, सन् २०२३ को महिला प्रतियोगितालाई परम्परागत टेलिभिजनमा ९३३ मिलियन र स्ट्रिमिङ प्लेटफर्महरूमा ८९५ मिलियन दर्शकले हेरेका थिए। यसअघि इन्फान्टिनोले महिला प्रतियोगिताको टेलिभिजन प्रसारण अधिकारका लागि पर्याप्त रकम नतिरेको भन्दै प्रसारकहरूको आलोचना गरेका थिए। फिफाका अनुसार सिड्नीमा इङ्गल्याण्ड र स्पेनबीच भएको फाइनल खेल ६ करोड ७० लाख (६७ मिलियन) मानिसले प्रत्यक्ष हेरेका थिए भने समग्रमा यो खेल २२ करोड २० लाख (२२२ मिलियन) मानिससम्म पुगेको थियो। 'द गार्जियन' ले सम्पर्क गर्दा फिफाले यस विषयमा कुनै टिप्पणी गरेन, तर उक्त संस्थाका स्रोतहरूले महिला क्लब लाभ कार्यक्रममा थप सुधार गरिने र प्रतियोगितामा सहभागी हुने खेलाडीहरूका लागि छुट्टै रकम विनियोजन गरिने बताएका छन्। यस महिना यो पुष्टि भएको छ कि सन् २०२७ को महिला विश्वकपमा सहभागी हुने टोलीहरूले फिफाबाट पुरुष विश्वकपमा सहभागी टोलीहरूले पाए सरहकै तयारी रकम प्राप्त गर्नेछन्। यो तयारी रकम दोब्बरभन्दा बढीले वृद्धि गरी प्रतिटोली २५ लाख अमेरिकी डलर (२.५ मिलियन डलर) पुर्याइएको छ। प्रत्येक खेलाडीका लागि 'बिजनेस क्लास' वा चार्टर्ड उडानको सुनिश्चितता गरिएको छ। साथै, उनीहरूले अरूसँग कोठा बाँड्नु नपर्ने गरी छुट्टाछुट्टै होटल कोठा पाउनेछन्। फिफाका अनुसार, यी व्यवस्थाहरू अब पुरुष विश्वकपमा गरिएका व्यवस्थाहरूसँग समान भएका छन्।
अफ्रिका महादेशमा पहिलो पटक ओलम्पिक खेलाउने दाउमा दक्षिण अफ्रिका
काठमाडौं, १३ कात्तिक । अफ्रिकामा पहिलो ओलम्पिक आयोजना गर्न दक्षिण अफ्रिकाले डर्बन सहरलाई प्राथमिकता दिएको छ। दक्षिण अफ्रिकाले सन् २०३६ वा २०४० को ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक तथा पाराओलम्पिक आयोजनाका लागि दाबी (बिड) प्रस्तुत गरिरहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समिति (आइओसी) ले सन् २०२९ को मध्यतिर सन् २०३६ को ओलम्पिक आयोजक सहरको छनोट गर्नेछ। दक्षिण अफ्रिकाको तेस्रो ठूलो सहर डर्बनलाई अघि सार्ने निर्णयको घोषणा बिहीबार दक्षिण अफ्रिकी स्पोर्ट्स कन्फेडेरेसन, ओलम्पिक तथा प्यारालिम्पिक कमिटीकी कार्यवाहक अध्यक्ष लवान्डिले सिमेलानेले गरेकी हुन्। उनले दक्षिण अफ्रिकाको दाबीका लागि डर्बन मुख्य सहर हुने तर यो सम्भवतः बहुसहरीय दाबी (मल्टी-सिटि बिड) हुने बताइन्, जसमा केही खेलकुद प्रतियोगिताहरू अन्य सहरहरूमा पनि आयोजना गर्ने प्रस्ताव समावेश गरिनेछ। दक्षिण अफ्रिकाका आर्थिक केन्द्रहरू जोहानेसबर्ग र केप टाउनलाई पनि सम्भावित सहरका रूपमा विचार गरिएको थियो। हिन्द महासागरको तटमा अवस्थित र करिब ४० लाख जनसङ्ख्या भएको डर्बनमा एक दशकभन्दा बढी समयअघि (सन् २०१० मा अफ्रिकामा पहिलो पटक फुटबल विश्वकप आयोजना गरेपछि) ओलम्पिक आयोजक सहरका रूपमा चर्चा गरिएको थियो। तर, मुख्यतया लागतसम्बन्धी चिन्ताका कारण त्यतिबेला औपचारिक दाबी अघि बढ्न सकेन। सन् २०२२ को कमनवेल्थ गेम्स आयोजना गर्ने जिम्मेवारी पनि यो सहरबाट खोसिएको थियो किनकि यसले उक्त प्रतियोगिताका लागि आवश्यक आर्थिक वा अन्य किसिमका ग्यारेन्टीहरू प्रदान गर्न सकेको थिएन। अधिकारीहरूले बिहीबार बताएअनुसार यदि दक्षिण अफ्रिकाको दाबी सफल भएमा त्यहाँ ओलम्पिक आयोजना गर्न कति खर्च लाग्छ भन्ने यकिन अनुमान उनीहरूले अहिले नै दिन सकेका छैनन्। उनीहरूले जनाएअनुसार डर्बनको दाबी ५६,००० सिट क्षमता भएको 'मोसेस माभिदा स्टेडियम' मा केन्द्रित हुनेछ, जुन सन् २०१० को विश्वकपका लागि निर्माण गरिएको थियो। सन् २०३६ को खेलकुद प्रतियोगिता आयोजना गर्न दाबी प्रस्तुत गर्ने सात राष्ट्रमध्ये दक्षिण अफ्रिका पनि एक हो। अन्य राष्ट्रहरूमा भारत, कतार, दक्षिण कोरिया, जर्मनी, हंगेरी र टर्की रहेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समिति (आइओसी) ले सन् २०३६ को खेलकुद आयोजना गर्न इच्छुक राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिहरूलाई आफ्नो दाबी औपचारिक रूपमा प्रस्तुत गर्न अक्टोबर ३१ सम्मको समयसीमा तोकेको छ। आधिकारिक दाबी प्रक्रिया सुरु गर्नका लागि उम्मेदवारहरूले अर्को महिना आइओसीसमक्ष भर्चुअल प्रस्तुति दिने अवसर पाउनेछन्। आइओसीका अनुसार मार्च महिनामा एक महत्त्वपूर्ण मिति आउँदैछ, जतिबेला समितिको बोर्डले उम्मेदवारहरूको छनोट सूची (सर्टलिस्ट) लाई अनुमोदन गर्नेछ। यदि दक्षिण अफ्रिकाले आयोजनाको अवसर पायो भने सन् १८९६ मा आधुनिक ओलम्पिकको सुरुवात भएयता ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक आयोजना गर्ने यो पहिलो अफ्रिकी राष्ट्र बन्नेछ। अफ्रिकाको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र भएको यस मुलुकले यसअघि केप टाउनमा सन् २००४ को खेलकुद आयोजना गर्न गरेको प्रयास असफल भएको थियो। यसै साताको अन्त्यमा सेनेगलको डाकारमा 'युथ ओलम्पिक' (यूथ ओलम्पिक गेम्स) सुरु हुँदैछ; अफ्रिकामा आयोजना हुन लागेको यो पहिलो ओलम्पिक खेलकुद प्रतियोगिता हो।
एम्बाप्पे बिबाद: चिनियाँ टिभीमा नदेखिने भयाे स्पेनिस लिगका खेल
काठमाडौं, १३ कार्तिक। किलियन एम्बाप्पे, रियल म्याड्रिड र ला लिगाले माओ त्सेतुङबारे ती फ्रान्सेली स्ट्राइकरले दिएको टिप्पणीका लागि माफी मागेका छन्। तर विज्ञहरूका अनुसार यस घटनाले चीनमा उनीहरूको प्रतिष्ठामा पुर्याएको क्षति सजिलै वा छिटो सुध्रिने छैन। विश्वकै उत्कृष्ट फुटबलरहरू मध्ये एक तथा फ्रान्सेली टोलीका कप्तान एम्बाप्पे अहिले विवादको केन्द्रमा छन्। यसै साता सार्वजनिक भएको एउटा भिडियोमा उनी पूर्वनेता माओको खिल्ली उडाउँदै गरेको जस्तो देखिएपछि यो विवाद उत्पन्न भएको हो। एमबाप्पेले एउटा इन्टरनेट 'मिम' को बारेमा कुरा गरे, जसमा उनको अनुहारलाई डिजिटल प्रविधिमार्फत अर्को एक व्यक्तिको शरीरमा राखिएको थियो, जसलाई उनले "चिनियाँ तानाशाह" जस्तो देखिने व्यक्ति भनेका छन्। माओलाई आधिकारिक रूपमा कम्युनिस्ट क्रान्तिका नायक र जनवादी गणतन्त्र चीनका संस्थापकका रूपमा सम्मान गरिन्छ। इतिहासकारहरूले लाखौं मानिसको मृत्युका लागि माओलाई जिम्मेवार ठान्छन् तर सार्वजनिक रूपमा उनको खिल्ली उडाउनु वर्जित मानिन्छ। एमबाप्पेको यो टिप्पणीका कारण उनी बेइजिङलाई आक्रोशित पार्ने पछिल्ला विदेशी खेलकुद हस्ती वा संस्था बनेका छन्। चीनका प्रमुख ब्रान्डहरूले २७ वर्षीय यी खेलाडीसँगको सम्बन्ध तोडेका छन् र स्पेनिस शीर्ष लिगका खेलहरू अब चिनियाँ सरकारी टेलिभिजन 'सीसीटीभी' को प्रसारण तालिकाबाट हटाइने भएका छन्। चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरू एमबाप्पेको कडा आलोचना गर्न अघि सरे, यद्यपि उनले वास्तवमा के भनेका थिए भन्ने कुरा उनीहरूलाई राम्ररी थाहा थिएन। चीन विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र र सबैभन्दा आकर्षक बजार हो। अप्रिल महिनामा खिचिएको भनिएको एउटा भिडियो अनलाइनमा भाइरल भएको दुई दिनभित्रै, ती स्ट्राइकर उनको क्लब 'रियल म्याड्रिड' र 'ला लिगा' ले माफी मागेका छन्। चीनको विदेश मन्त्रालयका एक प्रवक्ताले सरकारले एमबाप्पेको माफीलाई "गम्भीरतापूर्वक" लिएको बताएका छन्। के यससँगै यो विषय टुंगियो त? अनुभवी खेलकुद टिप्पणीकार यान कियाङले भने, "शान्त, वस्तुनिष्ठ र भावनामुक्त दृष्टिकोणबाट हेर्दा, यो स्पष्ट रूपमा अत्यन्त हानिकारक घटना हो, मोबाइल इन्टरनेटको युगमा, सामाजिक सञ्जालमा कुनै पनि विषय निकै छिटो भाइरल हुन्छ र मानिसहरूको भावना तीव्र रूपमा उम्लिन्छ। माफी माग्दैमा कुनै विवाद वा घटनाको पूर्ण अन्त्य हुन्छ भन्ने छैन। माफी नमाग्नुभन्दा माफी माग्नु राम्रो हो, तर यसले पक्कै पनि उक्त घटनालाई पूर्णविराम लगाउँदैन।” यस्तो तीव्र प्रतिक्रिया र त्यसपछिका परिणामहरू नौला कुरा होइनन्। चीनका लागि राजनीतिक रूपमा संवेदनशील मानिने विषयहरूमा टिप्पणी गर्दा विभिन्न विदेशी खेलकुद लिग वा खेलाडीहरू ठूलो विवादमा फसेका उदाहरणहरू छन्। सन् २०१९ मा ह्युस्टन रकेट्सका तत्कालीन महाप्रबन्धक ड्यारिल मोरीले हङकङका प्रदर्शनकारीहरूको समर्थनमा ट्वीट गरेपछि, चीनले संयुक्त राज्य अमेरिकाको नेसनल बास्केटबल एसोसिएसनसँगको सम्बन्ध लगभग तोडेको थियो। बास्केटबल एसोसिएसनका उच्च अधिकारीहरूले मोरीलाई अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको अधिकार रहेको बताएका थिए। यसको ठीक विपरीत, 'ला लिगा' ले भने एमबाप्पेको भनाइबाट तुरुन्तै आफूलाई अलग गर्यो। चीनमा फुटबलसँगै बास्केटबल पनि सबैभन्दा लोकप्रिय खेलहरूमध्ये एक हो। तर, मोरीको उक्त टिप्पणीका कारण एक वर्षभन्दा बढी समयसम्म चिनियाँ टेलिभिजनबाट बास्केटबल एसोसिएसनका खेलहरू हटाइएका थिए। गत वर्ष मात्रै बास्केटबल एसोसिएसनका प्रि-सिजन खेलहरू पुनः चीनमा फर्किएका हुन्। अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटीकी प्राध्यापक डेबी चानले बास्केटबल एसोसिएसनको घटनार अहिले एमबाप्पेसँग जोडिएको घटनालाई चीनको 'उपभोक्ता राष्ट्रवाद'को उदाहरणका रूपमा व्याख्या गरेकी छिन्। यसमा अनलाइनमा देखिने जनभावना र सरकारी सञ्चारमाध्यमहरू एकै ठाउँमा मिसिएर “आक्रोशको एक चक्र”सिर्जना गर्छन्। बास्केटबल एसोसिएसनका कमिसनर एडम सिल्भरले बताएअनुसार, यस विवादका कारण लिगले “सयौं मिलियन डलर” गुमाउनुपरेको थियो । के एम्बाप्पे, रियल म्याड्रिड र ला लिगाका लागि अब पछाडि फर्कने कुनै बाटो छैन? ला लिगाको एक स्रोतले एएफपीलाई बताएअनुसार अन्तर्राष्ट्रिय प्रसारण अधिकारको "अधिकांश" हिस्सा चीन र अमेरिकाबाट मात्र प्राप्त हुन्छ। सन् २०२४–२५ सिजनका लागि यसको मूल्य ७४८ मिलियन युरो (८३४ मिलियन अमेरिकी डलर) तोकिएको थियो। रियल म्याड्रिडसँग निकट मानिने 'मार्का' पत्रिकाका अनुसार म्याड्रिड क्लबले आफ्नो जर्सी र अन्य सामग्रीको बिक्रीबाट हुने आम्दानीको १० देखि १५ प्रतिशत हिस्सा चीनबाट प्राप्त गर्छ। “यदि त्यो प्रभावलाई कायम राख्न सकिएन भने व्यावसायिक हितको कुरा त परै जाओस्, ला लिगा र रियल म्याड्रिड दुवै नराम्ररी प्रभावित हुनेछन्,” यानले भने। अब के हुन्छ भनेर अनुमान लगाउन “वास्तवमै कठिन” छ । “छोटो अवधिको कुरा गर्ने हो भने, म पक्कै पनि आशावादी छैन,” उनले भने, “यदि उनीहरू आफ्नो छवि र सम्बन्ध सुधार्न चाहन्छन् भने, उनीहरूका आगामी कदम र व्यवहार नै निर्णायक हुनेछन्।” रियल म्याड्रिडका मुख्य प्रायोजकहरूमा चिनियाँ कम्पनीहरू पनि समावेश छन्; जसमा हाइसेन्स, खेलकुद सट्टेबाजी कम्पनी 'काइयुन स्पोर्ट्स' र 'लिङलोङ टायर' प्रमुख छन्। बेइजिङस्थित 'की-सोलुसन स्पोर्ट्स कन्सल्टिङ' का संस्थापक एडम झाङका अनुसार, तत्काल र हृदयदेखि नै पछुतो व्यक्त गर्नु यस समस्या समाधानको पहिलो कदम हुनेछ। उनले एएफपीलाई भने, “यसले प्रसारणमा लगाइएको प्रतिबन्धलाई निरन्तरता दिने कि नदिने र यदि दिने हो भने कति लामो समयसम्म दिने भन्ने निर्णयमा प्रभाव पार्नेछ।” खेलकुद टिप्पणीकार यानले एम्बाप्पेको प्रतिष्ठा फेरि पहिले जस्तै बन्न सक्ला कि नसक्ला भन्नेमा शंका व्यक्त गरे। चीनमा पेय पदार्थका बोतलहरू र विभिन्न विज्ञापन अभियानहरूमा एम्बाप्पेको तस्बिर प्रयोग गरिएको थियो। उनले भने, “विश्वकपका बेला उनले गरेका व्यावसायिक प्रायोजन र ठूला विज्ञापन अभियानहरूलाई हेर्दा चीनमा उनको ठूलो प्रभाव रहेको देखिन्छ।”
पाँचौँ सिरिजङ्घा वडाध्यक्ष कप : एलएक्स सिटीलाई हराउँदै टाडी स्पोर्टिङ क्लब सेमिफाइनलमा
पथरी, १२ कात्तिक । पाँचौँ सिरिजङ्घा वडाध्यक्ष खुला नकआउट फुटबल प्रतियोगिताअन्तर्गत बिहीबार भएको खेलमा टाडी स्पोर्टिङ क्लब मिक्लाजुङ विजयी भएको छ। टाडीले बेलबारीको एलएक्स सिटी एफसीलाई ३–० गोल अन्तरले पराजित गर्दै सेमिफाइनलमा स्थान सुरक्षित गरेको हो। मोरङको पथरीशनिश्चरे नगरपालिका–३ स्थित सिरिजङ्घा खेलमैदानमा भएको खेलमा टाडीको जितका नायक ओसन चाम्लिङ राई बने। उनले खेलका तीनै गोल गर्दै ह्याट्रिक पूरा गरे। पहिलो हाफ गोलरहित बराबरीमा सकिएको खेलको दोस्रो हाफमा ओसनले उत्कृष्ट प्रदर्शन गरे। उनले दोस्रो हाफको दोस्रो, चौथो र १२औँ मिनेटमा लगातार तीन गोल गर्दै टाडीलाई शानदार जित दिलाए। राष्ट्रिय तथा ए डिभिजन फुटबलमा अनुभव बटुलेका खेलाडीलाई मैदानमा उतारेको एलएक्स सिटीले भने टाडीका खेलाडीविरुद्ध अपेक्षाकृत प्रदर्शन गर्न सकेन। रोहन कार्की, मौसम लिम्बू, भुवन बस्नेत र प्रमिजय गच्छदारलगायतका खेलाडी मैदानमा उतारे पनि एलएक्स सिटीले गोल गर्न सकेन। खेलमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै ह्याट्रिक पूरा गरेका टाडीका ओसन चाम्लिङ राई म्यान अफ द म्याच घोषित भए। सिरिजङ्घा स्पोर्टिङ क्लबको आयोजनामा सञ्चालन भइरहेको प्रतियोगितामा आठवटा टोली सहभागी छन्। प्रतियोगिताअन्तर्गत शुक्रबार सुनौलो कल्याण एफसी पथरी र गोर्खा युनाइटेड एफसी उर्लाबारीबीच प्रतिस्पर्धा हुनेछ। कात्तिक १७ गतेसम्म सञ्चालन हुने प्रतियोगिताको विजेताले नगद एक लाख रुपैयाँसहित ट्रफी प्राप्त गर्नेछ भने उपविजेताले ५० हजार रुपैयाँ पुरस्कार पाउनेछ।
