गौर भन्सारको गेटमै फोहोरको ‘स्वागत’ : पर्यटकलाई देखाइँदैछ गौरको कस्तो तस्वीर ?
रौतहट, २७ भदौ । रौतहटको सदरमुकाम गौर भन्सार कार्यालय हुँदै नेपाल प्रवेश गर्ने जो–कोहीलाई अहिले एउटा अनौठो ‘स्वागत’ले सामना गर्नुपर्छ फोहोरको थुप्रो र दुर्गन्ध। गौर प्रवेश गर्ने महत्वपूर्ण नाकाका रूपमा रहेको भन्सार कार्यालय अगाडिको सडक छेउ तथा खाली क्षेत्रमा प्लास्टिक, बोतल, कागजलगायतका फोहोर यत्रतत्र छरिएका छन्। फोहोरको थुप्रो बढ्दै जाँदा भन्सारको मुख्य प्रवेश क्षेत्र नै दुर्गन्धित र कुरूप बनेको छ। सीमावर्ती क्षेत्र भएकाले दैनिक ठूलो संख्यामा स्थानीय, यात्रु तथा आगन्तुकको आवतजावत हुने यो क्षेत्र गौरको ‘पहिलो परिचय’ पनि हो। तर प्रवेशद्वारमै फोहोरको यस्तो दृश्य देखिँदा गौरलाई सफा, सुन्दर र व्यवस्थित शहरका रूपमा चिनाउने प्रयासमाथि नै प्रश्न उठेको छ। भन्सारको गेटमा फोहोर, जिम्मेवार निकाय कहाँ ? फोहोर फाल्ने नागरिकको गैरजिम्मेवारी एउटा पाटो हो। तर फोहोर उठाउने, व्यवस्थापन गर्ने र सार्वजनिक स्थललाई सफा राख्ने जिम्मेवारीबाट सम्बन्धित निकाय गौर नगरपालिका पन्छिन मिल्छ कि मिल्दैन भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। फोहोर कसले फालिरहेको छ ? नियमित रूपमा फोहोर किन उठ्दैन ? फोहोर व्यवस्थापनका लागि जिम्मेवार निकायले अनुगमन गरिरहेको छ कि छैन ? यस्ता प्रश्नको जवाफ सम्बन्धित पक्षले दिनुपर्ने अवस्था देखिएको छ। एकपटक सरसफाइ अभियान चलाएर फोटो खिच्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। फोहोर संकलनको नियमित व्यवस्था, पर्याप्त डस्टबिन, अनुगमन तथा जथाभावी फोहोर फाल्नेलाई निरुत्साहित गर्ने प्रभावकारी अभियान आवश्यक छ। ‘सफा गौर’को नाराभन्दा व्यवहारमा देखिनुपर्छ शहर सफा राख्ने विषय भाषण र नारामा सीमित नभई व्यवहारमै देखिनुपर्ने स्थानीयको भनाइ छ। गौरको प्रवेशद्वारमै फोहोरको थुप्रो देखिँदा त्यसले शहरको सौन्दर्यसँगै सार्वजनिक स्वास्थ्य र पर्यटकीय छविमा समेत असर पार्न सक्छ। “पर्यटकलाई स्वागत गर्ने प्रवेशद्वारमै फोहोरको थुप्रो देखिनु गौरको पहिचानका लागि दुःखद विषय हो। सम्बन्धित निकायले अब तत्काल सरसफाइसँगै दीर्घकालीन फोहोर व्यवस्थापनको योजना बनाउनुपर्छ,” एक स्थानीयले भने। गौरको मुख्य प्रवेश क्षेत्रमै देखिएको यो दृश्यले एउटा सामान्य प्रश्न भने अवश्य उठाएको छ-‘गौरलाई सफा र सुन्दर शहर बनाउने जिम्मेवारी कसको हो ?’ सम्बन्धित निकायले समयमै ध्यान नदिए भन्सार क्षेत्रको फोहोर केवल दुर्गन्धको समस्या मात्र रहने छैन, यो गौरको पहिचान र व्यवस्थापन क्षमतामाथि उठ्ने प्रश्नसमेत बन्न सक्छ।
वन अतिक्रमण गरेर जग्गा हत्याउन खोज्ने भू-माफियालाई संरक्षण
विशाल बस्नेत/२७ भदौ महाेत्तरी । रसुवाको बाढीसँगै वातावरणीय मुद्दाका विषयमा गम्भीर छलफल र बहस प्रारम्भ भइरहेका बेला महोत्तरीको एउटा घटनालाई भने गुपचुप बनाउने प्रयास भएको देखिएको छ। सागरनाथ वन परियोजनाअन्तर्गतको वन क्षेत्रमा १९५ वटा बिरुवामा विषाक्त पदार्थ हालेर नष्ट गर्दै जग्गा हत्याउन खोज्ने भू–माफियालाई उन्मुक्ति दिने उद्देश्यले कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउन ढिलाइ गरिएको देखिएको हो। गत साउन २८ गते जिल्लाको सागरनाथ वन परियोजनाअन्तर्गत हात्तीलेट खण्डको दुई नम्बर प्लटमा बिरुवाको फेदमा एसिडजस्तो विषाक्त पदार्थ हालेर १९५ वटा बिरुवा नष्ट गरिएको थियो। बिरुवा नष्ट गर्ने कार्य आफूबाट नभएको बताए पनि उक्त जग्गा आफ्नो भएको दाबी गर्दै बर्दिवास–२ का श्रवण साहले वडा कार्यालयमा समेत निवेदन दिएको भेटिएको छ। यस विषयमा सौर्य दैनिकले ‘वनको जग्गामा भू–माफियाको गिद्धे नजर’ शीर्षकमा भदौ १ गते समाचार प्रकाशन गरेको थियो। समाचार प्रकाशन भएपछि सागरनाथ वन परियोजनाले घटनाको प्रतिवेदन तयार गरी भदौ ४ गते नै डिभिजन वन कार्यालय, महोत्तरीमा हस्तान्तरण गरेको भए पनि त्यसपछि कानुनी प्रक्रिया अघि बढ्न नसक्नुले विभिन्न आशंका उत्पन्न भएको छ। स्थानीय देवनारायण महतोले स्थानीय जनप्रतिनिधि तथा राजनीतिक दलहरूको संरक्षणमा भू–माफियालाई जोगाउने प्रयास भइरहेको आरोप लगाएका छन्। ‘मसँग तथ्यहरू छन् कि स्थानीय राजनीतिक दल, जनप्रतिनिधि तथा वडाले नै बचाउन खोजिरहेको छ,’ महतोले भने, ‘वातावरण क्षतविक्षत बनाएर जग्गा हत्याउन खोज्ने प्रयास निकै दुःखद छ।’ अहिले डिभिजन वन कार्यालय, महोत्तरीका प्रमुख सूर्य मैनाली प्रदेश कार्यालयबाट सरुवा भएर आएका छन् भने यसअघि कार्यालय प्रमुख रहेका अजय मिश्र प्रदेश कार्यालयमा सरुवा भएका छन्। तत्कालीन कार्यालय प्रमुख मिश्रले आफ्नो सरुवाको कारणसमेत यही वन काण्ड भएको बताएका छन्। ‘वन अतिक्रमण गर्नेहरूलाई बचाउन केही मानिसहरू लागिपरेका थिए। म कानुनी प्रक्रिया अगाडि बढाउँदै थिएँ,’ मिश्रले भने, ‘पछि त सरुवा पो भएछ।’ यता, अहिलेका कार्यालय प्रमुख मैनालीले घटनाको विषयमा आफू गम्भीर रहेको र प्राप्त प्रतिवेदनलाई आधार बनाएर थप अनुसन्धान भइरहेको बताएका छन्। ‘हामी त्यस ठाउँमा वृक्षारोपण गर्ने तयारी पनि गरिरहेका छौँ। कसैले उन्मुक्ति पाउँदैन,’ प्रमुख मैनालीले भने, ‘अनुसन्धान भइरहेको छ।’ तर, घटनाको प्रतिवेदन तयार गरी डिभिजन वन कार्यालयमा हस्तान्तरण गरेको एक महिना बितिसक्दासमेत कानुनी प्रक्रिया अघि नबढ्नुको कारण अहिले आम चासोको विषय बनेको छ। सागरनाथ वन परियोजनाका शाखा प्रमुख प्रेम उपाध्यायले कसैले उन्मुक्ति नपाउने गरी प्रतिवेदन तयार पारिएको र आवश्यक कानुनी प्रक्रियाका लागि डिभिजन वन कार्यालयमा पठाइएको बताएका छन्। ‘हाम्रो प्रक्रियाअनुसार स्थलगत रिपोर्ट तयार गरेर प्रतिवेदनसहित डिभिजन वन कार्यालयलाई बुझाइसकेका छौँ,’ उपाध्यायले भने, ‘अब हामीले सिधै कानुनी प्रक्रियामा जाने प्रावधान छैन।’ सागरनाथ वन परियोजना, मधेश प्रदेशका निमित्त प्रमुख खेम सेन्चुरीले पनि प्रतिवेदनमै कारबाहीपछि जानकारी गराउनुपर्ने व्यहोरा उल्लेख गरिएको भन्दै परियोजनाले घटनालाई पछ्याइरहन नसक्ने बताएका छन्। उनका अनुसार प्रतिवेदन बुझाएपछि आवश्यक कारबाही गर्ने सम्पूर्ण अधिकार डिभिजन वन कार्यालयकै हुन्छ। स्रोतका अनुसार घटनाको प्रतिवेदनमा श्रवण साहसहित चार जनालाई कारबाहीका लागि सिफारिस गरिएको छ। वडाबाट संरक्षण गरेको आशंका वडाले समेत बिरुवा नष्ट गर्नेहरूलाई संरक्षण गर्ने प्रयास गरिरहेको आरोप लागेको छ। जग्गामाथि आफ्नो हकभोग रहेको दाबी गर्दै आएका श्रवण साहलाई वडाले हकभोगको सिफारिस दिएको स्वयं साहले बताएका छन्। तर, वडा कार्यालयले भने हकभोगसम्बन्धी सिफारिस गरेको विषय अस्वीकार गर्दै आएको छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको वडा कार्यालयमा परेको निवेदनका आधारमा गत भदौ ५ गते वडा कार्यालयले दिएको पत्रमा उक्त जग्गामा हकभोगसम्बन्धी कुनै सिफारिस नगरिएको उल्लेख छ। वडा अध्यक्ष श्यामराजा सिंहको हस्ताक्षरसहितको उक्त पत्रमा कसैले गलत विवरण पेस गरी हकभोगको सिफारिस लिएको पाइएमा वडा सहजीकरण समितिले स्थलगत अनुगमन गरी दाबी–विरोधको सूचना प्रकाशन गर्ने र सम्बन्धित पक्षले दाबी–विरोध गर्न पाउने उल्लेख गरिएको छ। तर, श्रवण साहले भने वडाबाट हकभोगसम्बन्धी कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेको दाबी गर्दै उक्त जग्गा आफ्नै परिवारको स्वामित्वमा रहेको बताएका छन्। घटनामा कतिपय स्थानीय नेताहरू समेत साहको पक्षमा उभिएका छन्। राष्ट्रिय भूमि अधिकार मञ्च नेपालका केन्द्रीय उपाध्यक्ष फौदसिंह स्याङ्वाले उक्त जग्गा लामो समयदेखि व्यक्तिले नै हकभोग गर्दै आएको स्मरण गर्दै घटनाको थप छानबिन हुनुपर्ने माग गरेका छन्।
प्रतिसिलिन्डर २१६५ रुपैयाँभन्दा बढी मूल्य नलिन ग्यास उद्योगको आग्रह
काठमाडौं । नेपाल ग्यास उद्योगले प्रतिसिलिन्डर २१६५ रुपैयाँभन्दा बढी मूल्य नलिन बिक्रेतालाई आग्रह गरेको छ । उद्योगले हालको परिस्थितिलाई मध्यनजर गर्दै ग्राहक तथा अधिकृत बिक्रेताहरूले तोकिएको मूल्यभन्दा बढीमा ग्यास बिक्री–वितरण नगर्न आग्रह गरेको हो । ग्यास उद्योगले शुक्रबार सूचना जारी गर्दै ग्यासको मूल्य २०६० रुपैयाँ तथा १०५.३८ गाडी भाडासमेत जोडेर जम्मा २१६५.३८ रुपैयाँमा बिक्री वितरण गर्न आग्रह गरेको छ । यदि सो भन्दा बढी मूल्य लिई बिक्री गरेको प्रमाण पाइएमा अधिकृत बिक्रेतासमेत खारेज गर्न सकिने ग्यास उद्योगले चेतावनी दिएको छ । ‘हालको परिस्थितिलाई मध्यनजर गर्दै ग्यासको मूल्य २०६० तथा १०५.३८ गाडी भाडासमेत जोडेर जम्मा २१६५.३८ मा बिक्री वितरण गर्नुहोला । यदि सो भन्दा बढी मूल्य लिई बिक्री गरेको प्रमाण पाइएमा अधिकृत बिक्रेतासमेत खारेज गर्न सकिने ब्यहोरा जानकारी गराउँदछौं,’ सूचनामा भनिएको छ ।
रुसबाट बाहिरिँदा विदेशी कम्पनीहरूलाई १०७ अर्ब डलर बढीको नोक्सानी
लाल सागरको रणनीतिक 'मोखा बन्दरगाह' हुथीको नियन्त्रणमा
रिपब्लिकनलाई जिताए प्रत्येक वयस्क अमेरिकीलाई ५ हजार डलर: ट्रम्प
पश्चिमा प्रतिबन्ध बाबजुद रुसद्वारा अन्टर्टिकावाट उत्खनन सुरु
स्वास्थ्य सेवा कार्यालय मुगुको वार्षिक समिक्षा गोष्ठी , छाँयानाथ प्रथम
फुटपाथमा बच्चा जन्माएको घटनालाई सरकारले गम्भीर रूपमा लिएको छ : स्वास्थ्यमन्त्री मेहता
२ सय वर्षपछि परिवारमा छोरीको जन्म, बाजागाजा र रथयात्रासहित भव्य स्वागत
अन्नपूर्णको चुचुरोमा अक्सिजन त्याग्ने दावा: हिमालबाट फर्किए, तर गुमाए आफ्नै सात औँला
बाढीमा पर्यटकः ११४ भारतीय नागरिकसहित १८४ जनाको उद्धार
काठमाडाैं, १३ भदाैं । भाेटेकाेशी र त्रिशुलीकाे बाढीमा फसेका मध्य १८४ पर्यटककाे उद्दार गरिएकाे छ । नेपाल पर्यटन बाेर्डका अनुसार ११४ भारतीय नागरिकसहित १८४ जनाको उद्धार गरिएकाे हाे । बोर्डले बेल्जियमका एक र स्पेनका दुई व्यक्तिसँग पनि सम्पर्क भइरहेको जनाएको छ। तर, अझै ४१८ पर्यटकहरूको अवस्था अज्ञात रहेको उल्लेख छ। पर्यटन बोर्डले कुन देशका कति जनाको उद्धार गरियो भन्ने सार्बजनिक गरिएकाे विवरणः बुल्गेरिया - १ चीन - २७ जर्मनी - ४ भारत - ११४ इटाली - ३ माल्टा - ४ ओमान - १ पोर्चुगल - १ रुस - २ दक्षिण कोरिया - २० स्वीट्जरल्याण्ड - २ टर्की - २ अमेरिका - ३
निर्मल पुर्जाको आज अन्त्येष्टी गरिदैँ, गोप्य राखिएको थियो पार्थिव शरिर
काठमाडौं, १० भदौं । पाकिस्तान नियन्त्रित कश्मीरको ‘ब्रड पिक’मा गत महिना गएको घातक हिमपहिरोमा परी ज्यान गुमाएका १० पर्वतारोहीमध्येका एक, विश्वप्रसिद्ध नेपाली पर्वतारोही निर्मल ‘निम्सदाइ’ पुर्जाको पार्थिव शरीर बेलायत पुगेको छ। गैरआवासीय नेपाली संघ बेलायतका अध्यक्षका अनुसार त्यहाँ उनको अन्त्येष्टिमा उनलाई ‘गार्ड अफ अनर’ अर्थात सम्मान गारद प्रदान गरिने कार्यक्रम रहेको छ । नेपालमा जन्मिएका र ‘निम्सदाइ’ का नामले व्यापक रूपमा चिनिने पूर्व बेलायती गोर्खा सैनिक पुर्जाको अन्त्येष्टि आगामी अगस्ट २६ मा दक्षिण पश्चिम इङ्ल्यान्डको ब्लान्डफोर्ड फोरमस्थित मिल्टन एबीमा गरिने तय भएको छ। पुर्जाले सन् २०१९ मा विश्वका १४ अग्ला हिमालहरूमा कीर्तिमानी १८९ दिनभित्र आरोहण गरेका थिए, यो उपलब्धि नेटफ्लिक्सको वृत्तचित्र ‘१४ पिक्सः नथिङ इज इम्पोसिबल’मा पनि समेटिएको छ। उनको यो कीर्तिमान सन् २०२३ मा तोडिएको थियो। ‘निम्सदाइको पार्थिव शरीर बेलायत आइपुगेको र उनको अन्त्येष्टि अगस्टको अन्त्यतिर गर्ने तय भएको जानकारी हामीलाई प्राप्त भएको छ,’ बेलायतका अध्यक्ष प्रेम गाहा मगरले सञ्चारकर्मीसँग भने । मगरका अनुसार पुर्जाको परिवारले अगस्ट ९ मा उनको पार्थिव शरीर बुझेको थियो र त्यसयता सुरक्षाका कारण उनको पार्थिव शरिरलाई गोप्य स्थानमा राखिएको थियो । साथै, पुर्जाका लागि ‘राष्ट्रिय नायक’ को उपाधि माग गर्ने नेपालकी पूर्व उपसभामुख तथा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीकी सांसद इन्दिरा राना मगर पनि अन्त्येष्टिमा सहभागी हुन लन्डन पुग्ने भएकी छिन्। साथै, प्रख्यात नेपाली आरोहीहरू मिङ्मा जी र मिङ्मा डेभिड शेर्पा पनि अन्त्येष्टिमा सहभागी हुन लन्डनमा नै रहेका छन्। मिङ्माजीले नै ब्रोड पिकमा पुर्जाको शव ल्याउन साहसी उद्धार अभियान सञ्चालन गरेका थिए। उनको टोलीले १० जना आरोहीको शव फेला परेको उचाइबाट आधार शिविरसम्म ल्याउन १२ घण्टासम्म संघर्ष गरेको थियो । त्यसपछि शवहरूलाई हवाई मार्गबाट स्कार्दु लगिएको थियो। १० सदस्यीय उक्त आरोहण दलमा ६ जना नेपाली आरोही तथा पाकिस्तान, ओमान, संयुक्त राज्य अमेरिका र चीनका एक एक जना आरोही समावेश रहेका थिए। ८,०५१ मिटर उचाइ भएको ब्रोड पिक विश्वको १२औँ अग्लो हिमाल हो। विश्वको दोस्रो अग्लो हिमाल ‘के टु’ को नजिकै अवस्थित यो हिमाल अनुभवी उच्च उचाइ आरोहीहरूका लागि समेत ठूलो चुनौती मानिन्छ। उता, पुर्जाको परिवारले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै बेलायत र विश्वभरका मानिसहरूबाट ती पर्वतारोहीप्रति दर्शाइएको असाधारण माया, सम्मान र समर्थनले आफूहरूलाई गहिरो रूपमा छोएको बताएको छ। ‘निम्स दाइको अन्त्येष्टि पारिवारिक र निजी तवरले गरिनेछ यद्यपि परिवारले निम्सदाइसँग नजिक रहेका व्यक्तिहरू तथा उनीसँग जोडिएका विभिन्न समुदाय र संस्थाका प्रतिनिधिहरूलाई श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने अवसर प्रदान गर्न जहाँसम्म उचित रूपमा सम्भव छ, प्रयास गरेको छ,’ पारिवारिक विज्ञप्तिमा भनिएको छ। विज्ञप्तिमा ती दिग्गज पर्वतारोहीको अन्त्येष्टि प्रक्रियालाई सीमित दायरामा राखिएको भनी भइरहेको आलोचनालाई स्वीकार गरिएको छ । तर, साथै भनिएको छ कि ‘परिवारले अन्त्येष्टि सुरक्षित र मर्यादित रूपमा सम्पन्न गर्ने तथा यो अत्यन्तै व्यक्तिगत क्षणको गोपनीयता कायम राख्ने कुरालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ, निम्स दाइप्रति देखाइएको माया, सम्मान र समर्थनका लागि हामी अत्यन्त आभारी छौं। यो अत्यन्तै कठिन घडीमा, हामी सबैमा समझदारी र सहयोगको विनम्र अनुरोध गर्दछौं। साथै, हामी विशेष गरी यो आग्रह गर्दछौं कि परिवारलाई शोक मनाउन र निम्सदाइलाई उहाँको हकअनुसारको मर्यादा, गोपनीयता र सम्मानका साथ अन्तिम बिदाइ गर्ने वातावरण प्रदान गरियोस्,’ विज्ञप्तिमा थपिएको छ।
जब ७ वर्षीय छोरालाई एक्लै छाडेर बाबु माउन्ट फुजीकाे पदयात्रामा निस्के
टोकियो, ७ साउन । जापानको सबैभन्दा अग्लो हिमालमा आफ्नो छोरालाई केवल एउटा सफ्ट ड्रिंक र खाजा दिएर कयौं घण्टासम्म एक्लै छोडेकोमा प्रहरीले एक बुवालाई हप्काएको छ। ती सात वर्षीय बालक माउन्ट फुजीको करिब २,००० मिटर उचाइमा रहेको स्थानमा, कुहिरो र वर्षा भइरहेको बेला बेन्चमा बसिरहेको अवस्थामा फेला परेका थिए। छोराले आफू थाकेको गुनासो गरेपछि ४८ वर्षीय बुवाले उनलाई ‘यहीँ पर्खिनु’ भनेका थिए र आफ्ना जेठा छोरासँगै हिमाल चढ्न अघि उनीहरू गएका थिए । हिमालको चुचुरोतर्फ जाने पदमार्गको छैटौं स्टेसन नजिकै ती बालकलाई एउटा माउन्टेन हट अर्थात पर्वतारोही बस्ने आश्रयस्थलका कर्मचारीले फेला पारे र प्रहरीलाई खबर गरेका थिए । ती बुवालाई पदमार्गको सातौं र आठौं स्टेसनको बीचमा फेला पारिएको थियो, भनिन्छ कि यो दूरी हिँडेर पार गर्न तीन घण्टा लाग्छ। बिहीबार स्थानीय समय अनुसार बिहान ७ः३० बजे ९ती बालक एक्लै फेला परेका थिए। उच्च स्टेसनबाट फर्केर छोरासँग पुनर्मिलन हुँदा प्रहरी अधिकारीहरूले ती बुवाको कडा आलोचना गरे। आठ घण्टासम्म पर्खिएपछि छोरा थाकेको र झर्को मानिरहेको अवस्थामा थिए। जापान टुडेका अनुसार एक अधिकारीले उनलाई भने, ‘सँगै हिमाल चढ्ने योजना त्याग्नुपरे पनि बच्चालाई पछाडि छोड्नु स्वीकार्य कुरा होइन।’ उनले आफ्नो हतारोमा गरिएको निर्णयका लागि माफी मागेको बताइएको छ। उक्त परिवार फुजिनोमिया पदमार्गमा रहेको बताइएको छ । यो मार्ग हिमालको पाँचौं स्टेसनबाट सुरु हुन्छ, जहाँ सार्वजनिक यातायातको माध्यमबाट पुग्न सकिन्छ। ३,७७६ मिटर उचाइमा रहेको माउन्ट फुजीमा हालैका वर्षहरूमा आरोहणसम्बन्धी धेरै दुर्घटनाहरू भएका छन्। गत जुलाईमा ९९ वर्षीया एक महिला लडेर कम्मर र ढाडमा चोट लागेपछि सोही मार्गमा उद्धार गर्नुपर्ने अवस्था आएको थियो। त्यस्तै, गत वर्ष आधिकारिक आरोहणको मौसम बाहिर हिमाल चढ्न गएका २७ वर्षीय विश्वविद्यालयका एक विद्यार्थीलाई चार दिनभित्र दुई पटक उद्धार गर्नुपरेको थियो । उनी आफ्नो हराएको मोबाइल फोन खोज्न पुनः फर्किएका थिए। टोकियोको दक्षिण पश्चिममा अवस्थित सक्रिय ज्वालामुखी माउन्ट फुजीलाई सन् २०१३ मा विश्व सम्पदाको दर्जा प्रदान गरिएको थियो। यो माउन्ट टेटे र माउन्ट हाकुसँगै तीनवटा परम्परागत पवित्र हिमाल मध्ये एक पनि हो। हरेक वर्ष करिब २ लाख मानिसहरू यसको आरोहण गर्छन् तर अत्यधिक भीडभाड हुन नदिन केही मार्गहरूमा दैनिक रूपमा आरोहीहरूको संख्या सीमित गरिएको छ।
जब एक चीनियाँ ब्यक्ति गाउँ फर्किए, बनाए झुर ठाउँलाई पर्यटकीय हब
गुइयाङ (चीन), ६ भदौं । मध्य चीनको हेनान प्रान्तको राजधानी झेङझाउस्थित फक्सकनको एसेम्बली लाइनमा ८ वर्ष बिताए पछि हे झिचेङ सन् २०२४ मा दक्षिण(पश्चिम चीनको गुइझोउ प्रान्तस्थित आफ्नो पहाडी गाउँ फर्किए र त्यहाँ एउटा ‘फार्महाउस रेस्टुरेन्ट’ खोले। झेङझाउ उनको गाउँबाट करिब १,५०० किलोमिटर टाढा पर्छ। ‘घरबाट टाढा काम गर्दा मैले परिवारलाई भेट्ने मौका नै पाउँदिनथेँ,’ उनले भने, ‘अहिले म हरेक बिहान मेरी जेठी छोरीलाई विद्यालय पुर्याउँछु र मेरा दिनहरू रेस्टुरेन्टको काममा बिताउँछु, पाहुनाहरूको सेवा गर्ने क्रममै म मेरी कान्छी छोरीको पनि हेरचाह गर्छु।’ आफ्नो जन्मथलो जिएशाङ गाउँमा उनको यो फिर्ती कुनै नौलो घटना होइन। ‘रेड आर्मी’ अर्थात लाल सेना को ‘लङ मार्च, सन् १९३४–१९३६ को ऐतिहासिक यात्रा जसले कुओमिन्ताङको घेराबन्दी तोडेको थियो, सँग जोडिएका क्रान्तिकारी स्थलहरू जस्ता ऐतिहासिक सम्पदाहरूको सदुपयोग गर्दै र ग्रामीण विकासलाई अघि बढाउँदै यस समुदायले अहिले धेरै युवाहरूलाई गाउँ फर्काउन सफल भइरहेको छ। सन् १९३५ को अप्रिलमा, ‘लङ मार्च’ का क्रममा विश्राम लिन र पुनर्गठित हुन रेड आर्मी जिएशाङमा रोकिएको थियो, जसले गर्दा स्थानीय बासिन्दाहरूसँग उनीहरूको घनिष्ठ सम्बन्ध स्थापित भएको थियो। आज पनि गाउँले ती सैनिकहरूले लेखेका नाराहरू, उनीहरू बसेका बासस्थानहरू र उनीहरूलाई सहयोग गर्ने सर्वसाधारणका चिहानहरूलाई सुरक्षित राखेको छ। तर, दुर्गम पहाडी अवस्थिति र छरिएर रहेका खेतबारीका कारण विकासका लागि यो गाउँले लामो समयसम्म संघर्ष गर्नुपरेको थियो। ‘सामूहिक आम्दानी अत्यन्तै न्यून थियो र हाम्रो कुनै विशिष्ट उद्योग पनि थिएन,’ गाउँका चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीका सचिव याङ लुनले सम्झिए। सन् २०२३ एउटा ठूलो मोड साबित भयो, जिएशाङलाई सुन्दर र क्रान्तिकारी ग्रामीण समुदायको विकास गर्ने राष्ट्रिय कार्यक्रमअन्तर्गत नमुना गाउँका रूपमा छनोट गरियो, जसले गर्दा नीतिगत सहयोग र आर्थिक अनुदान दुवै प्राप्त भयो। यस कार्यक्रमको एउटा मुख्य पहल ‘लङ मार्च’ को मार्गलाई पछ्याउँदै २.५ किलोमिटर लामो पदमार्ग निर्माण गर्नु थियो। गाउँभित्र यो पदमार्ग १०० भन्दा बढी घरपरिवारका जग्गाहरू हुँदै अघि बढ्छ। ‘चीनको ग्रामीण भेगमा, गाउँलेहरू आफ्नो जग्गा सजिलै छोड्न तयार हुँदैनन्, एक इन्च पनि ।’ जिएशाङमा खटिएका पहिलो पार्टी सचिव यान जियायुनले भने, ‘तर हामीले उनीहरूलाई भन्यौं, यदि कोही पनि यस कार्यक्रममा आएन भने तपाईंले उब्जाएको बाली केवल तपाईंकै हुनेछ र यसबाट कहिल्यै पनि थप आम्दानी हुनेछैन।’ पहिलो पार्टी सचिवु भन्नाले माथिल्लो तहको सरकारद्वारा गाउँमा बसेर स्थानीय विकासमा सहयोग पुर्याउन खटाइने अधिकारीहरूलाई बुझिन्छ। सन् २०२५ सम्ममा देशभर यस्ता ३० लाखभन्दा बढी अधिकारीहरू खटाइइसकेका थिए । उनीहरूले विभिन्न परियोजनाहरू सञ्चालन र स्रोत साधनको समन्वय गरी ग्रामीण पूर्वाधार सुधार गर्न, सामूहिक अर्थतन्त्रलाई बढावा दिन र सार्वजनिक सेवाहरूको स्तर उकास्न मद्दत गरिरहेका छन् । परियोजनालाई अघि बढाउन जिएशाङ गाउँका अधिकारीहरूले एउटा कार्यदल गठन गरे, आफ्नै जग्गा उपलब्ध गराएर उदाहरण प्रस्तुत गरे र गाउँलेहरूलाई यसबाट हुने दीर्घकालीन फाइदा तथा विकासका सम्भावनाहरूबारे बुझाउन घर घरमा पुगे। अन्ततः,११० घरपरिवार आफ्नो जग्गा निःशुल्क उपलब्ध गराउन सहमत भए र पदमार्गको निर्माण कार्य सम्पन्न भयो। ‘रेड आर्मी’ का पुनर्स्थापित ऐतिहासिक अवशेषहरू र ‘लङ मार्च पदमार्गको सदुपयोग गर्दै, जिएशाङले एउटा निजी कम्पनीसँग मिलेर गाउँको सामूहिक ’स्वामित्वमा रहने गरी पर्यटन सञ्चालक संस्था स्थापना गर्यो। त्यसयता, यसले नजिकैका प्राकृतिक आकर्षणहरू, जस्तै फूलका बगैँचाहरू, क्याम्पिङ स्थलहरू र घाँसे मैदानसहितको पार्कलाई समेटेर विभिन्न ‘थिम’मा आधारित पर्यटन प्याकेजहरू तयार पारेको छ। ‘क्रान्तिकारी विरासत र प्राकृतिक दृश्यलाई संयोजन गरेर हामीले यस्तो समन्वयात्मक प्रभाव हासिल गरेका छौं, जहाँ समग्र नतिजा व्यक्तिगत पक्षहरूको योगफलभन्दा धेरै शक्तिशाली छ,’ पर्यटन कम्पनीका कर्मचारी छियाओ यिङशानले भने। पर्यटन कार्यक्रम सुरु भएयता जिएशाङले ग्रामीण क्षेत्रमा ‘रेड ट्रेल’पदयात्राका चारवटा कार्यक्रमहरू आयोजना गरिसकेको छ, जसमा सबैभन्दा ठूलो कार्यक्रममा ७०० जनासम्म सहभागी भएका थिए। पर्यटकहरूको आगमन बढे सँगै धेरै गाउँलेहरूले पदमार्गको छेउमा स्थानीय उत्पादनहरू बिक्री गर्न साना पसल वा स्टलहरू राख्न थालेका छन । ‘खाजाको एउटा स्टलले मात्र आधा दिनमा ७०० देखि ८०० युआनसम्म कमाइ गर्यो,’ यानले भने, ‘जब हामी बिक्रीको अवस्था बुझ्न निस्कियौं, भेटिएका हरेक गाउँलेको अनुहारमा खुसीको चमक थियो। त्यो दृश्य साँच्चै नै हृदयस्पर्शी थियो।’ क्रान्तिकारी इतिहाससँग सम्बन्धित पर्यटनको विस्तारले स्थानीयहरूका लागि रोजगारीका ठोस अवसरहरू सिर्जना गरिरहेको छ। यानका अनुसार, यसै वर्ष सुरु गरिएको गाउँको एक दिने भ्रमण कार्यक्रमले गाइड, दोभाषे र चालकहरूको निरन्तर माग बढाएको छ। गाउँमा ‘हे’को पारिवारिक व्यवसायसहित पाँचवटा फार्म स्टेमा आधारित आवास व्यवसायहरू सञ्चालनमा आएका छन्, जसले दर्जनौं स्थानीय बासिन्दालाई रोजगारी दिएका छन्। यसैबीच, पर्यटन क्षेत्रमा आएको यो उछालले ६०० वर्षभन्दा लामो खेतीको इतिहास बोकेको स्थानीय रातो चामलको प्रजातिलाई पनि नयाँ जीवन दिएको छ। जिएशाङ अवस्थित गाओपो टाउनसिपमा औसत १,५०० मिटरको उचाइमा उब्जाइने यो धानको बाली पाक्न लामो समय लाग्छ र यसको उत्पादन पनि तुलनात्मक रूपमा कम हुन्छ। पहिले यसको बिक्री राम्रो नहुने भएकाले गाउँलेहरूमा यसको खेती गर्ने खासै उत्साह थिएन। योजना सुरु भए पछि जिएशाङले गाउँको सामूहिक स्वामित्वमा ‘जिएशाङ होङक्सिन’ रातो चामलको ब्रान्ड स्थापना गर्न एउटा कम्पनी दर्ता गर्यो र खरिद, मूल्य निर्धारण तथा बजारीकरणको एकीकृत प्रणाली लागू गर्यो। गाउँले प्राविधिक सहयोगका लागि कृषि विज्ञहरूलाई पनि भित्र्यायो, जसले किसानहरूको उत्साहमा उल्लेख्य वृद्धि गर्यो। सन् २०२४ मा गाउँमा रातो चामल खेती गरिने क्षेत्रफल ३६ हेक्टर थियो भने सन् २०२५ मा यो ६० भन्दा बढी भयो। गाउँले झाङ क्वानले बताए अनुसार उनी पहिले बजारमा बेच्नका लागि दर्जनौं किलोग्राम रातो चामल आफ्नो पिठ्युँमा बोकेर लैजान्थे। अहिले, गाउँको सामूहिक संस्थाले न्यूनतम मूल्यमा खरिदको ग्यारेन्टी गरेकाले उनले २० भन्दा बढी जग्गामा रातो चामल खेती गर्छन् र यसै बालीबाट वर्षमा करिब ८०,००० युआन कमाउँछन् । साथै, उनी मुख्य खेतीको सिजन नभएको समयमा अर्थात अफ सिजनमाआय बढाउन सानातिना सहायक व्यवसायहरू पनि सञ्चालन गर्छन्। कच्चा धानको स्थिर बिक्रीका अतिरिक्त जिएशाङले रातो चामलको रक्सी उत्पादन गर्न व्यावसायिक साझेदार भित्र्याएर आफ्नो औद्योगिक शृङ्खलालाई अझ विस्तार गरेको छ, जसले स्थानीय कृषि उपजको थप मूल्य बढाएको छ। गाउँले प्रयोगविहीन भएका फार्म हाउसहरूलाई ‘रेड भिलेज सुपरमार्केट’ मा परिणत गरी त्यहाँ रातो चामल र कालो सुँगुरको मासुबाट बनेका परिकारलगायत स्थानीय विशेष उत्पादनहरू प्रदर्शन तथा बिक्री गर्ने व्यवस्था पनि मिलाएको छ। सुपरमार्केट सञ्चालन गर्ने ली लिङहुई पनि उनीजस्तै गाउँ फर्केकी अर्की युवती हुन्। घरबाट टाढा वर्षौंसम्म काम गरेपछि उनले व्यवसायसम्बन्धी राम्रो अनुभव बटुलिसकेकी थिइन्। गाउँको तत्कालीन पार्टी सचिवको आग्रहमा उनले गाउँको सामूहिक कम्पनीमा लगानी गरिन्। ‘म गाउँको विकासमा आफ्नो तर्फबाट योगदान पुर्याउन चाहन्थें,’ लीले भनिन्, ‘मैले यसलाई एउटा अर्थपूर्ण काम ठानेँ, त्यसैले म फर्किएँ।’ ग्रामीण पुनरुत्थानका प्रयासहरू सुरु हुनुअघि सन् २०२३ मा गाउँको सामूहिक आम्दानी मुस्किलले २ लाख युआन थियो। सन् २०२४ मा यो ४ लाख ३० हजार युआनभन्दा बढी पुग्यो र गत वर्ष ५ लाख ७० हजार युआनको उचाइ लियो। ‘हाम्रो सिद्धान्त भनेको सीमा ननाघी सहयोग गर्नु र नियन्त्रण नलिईकन मद्दत गर्नु हो,’ यानले भने। उनले बताए अनुसार त्यहाँ खटिएको कार्यदलको उद्देश्य गाउँलाई आफ्नै उद्योगहरू स्थापना गर्न सघाउनु र दीर्घकालसम्म आफैं धानिन सक्ने विकासको नमुना छोडेर जानु हो। सामूहिक आम्दानीमा वृद्धि भएसँगै गाउँका सार्वजनिक स्थलहरूमा पनि एउटा सुखद परिवर्तन आएको छ। हालैका वर्षहरूमा जिएशाङले सांस्कृतिक चोक, बास्केटबल कोर्ट र वाकिङ पाथलगायतका नयाँ संरचनाहरू निर्माण गरेको छ। रात पर्दा उक्त चोक झिलिमिली बत्तीले उज्यालो हुन्छ। त्यहाँ भेला भएका स्थानीय बालबालिकाहरू क्रान्तिकारी गीतहरू गाउँछन् र उनीहरूको कलिलो तथा स्पष्ट स्वर पहाडहरूमा गुन्जिरहन्छ। ‘जब जब म यो दृश्य देख्छु, म गहिरो भावुक हुन्छु,’ यानले भने, ‘के हाम्रा क्रान्तिकारी अग्रजहरूले छोड्न चाहेको विरासत यही होइन र ?’
जलवायु परिवर्तन र कृषि सङ्कटले द्वन्द्व तथा विस्थापनको जोखिम बढाउँदै : अनुसन्धान
वडा अध्यक्षको सक्रियतामा १० हजार बिरुवा वितरण, प्रहरी कार्यालयमा वृक्षारोपण
मलखाधमा बदमासी गर्ने सहकारीलाई कारबाही गर्छौं: डिएसपी आचार्य
फेसबुक स्ट्याटस विवाद: पत्रकार खड्का धरौटीमा रिहा
फेसबुकमा स्ट्याटस लेख्दा उर्लाबारीका पत्रकार खड्का पक्राउ
बाढीपीडितका लागि एक्सट्रेयल इनर्जी ड्रिंक्सद्वारा २ लाख ५० हजार रुपैयाँ सहयोग
सगरमाथा आरोही मदन चुडाल सम्मानित
कोशी सरकारमा नेकपावाट ५ मन्त्री जाने
बिराटनगरलाई हरित शहर बनाउने पारुलको सपना
`स्टन्डबाजी´ एसपी खडकाको कार्यशैलीमा प्रश्न
करिब १ हजार ३३ किलोग्राम गाँजासहित मिनि ट्रक चालक पक्राउ
गौर भन्सारको गेटमै फोहोरको ‘स्वागत’ : पर्यटकलाई देखाइँदैछ गौरको कस्तो तस्वीर ?
वन अतिक्रमण गरेर जग्गा हत्याउन खोज्ने भू-माफियालाई संरक्षण
महोत्तरीका ९ जना अझै बेपत्ता, ८ जना सम्पर्कमा आए
पिताको स्मृतिमा लाखौँ खर्चेर छोराले बनाए प्रतीक्षालय, प्रवेशद्वार र शवदाह गृह
जनमत पार्टीद्वारा दोस्रो महाधिवेशनको निर्वाचन कार्यतालिका सार्वजनिक
गुठी संस्थानको पोखरी अतिक्रमणमुक्त अभियानविरुद्ध स्थानीयको प्रदर्शन
अदालतको फैसला कार्यान्वयन: धनुषामा १२ जना फरार प्रतिवादी पक्राउ
धनुषामा खैरो हिरोइनसहित दुई जना पक्राउ
बाढी प्रभावित क्षेत्रमा ‘जन्मदिनलाई सत्कर्ममा जोडौँ’ अभियानको राहत वितरण
अमेरिकी सेनाका दुई कार्गो विमानमार्फत नेपाललाई थप सहायता (फाेटाेफिचर)
त्रिशुली थ्रि बि सुरूङमा उद्वारकार्य जारी
अमेरिकी सहयोग नुवाकोट र रसुवा पुग्योः अमेरिकी दुतावास
भोटेकोसी-त्रिशूली बाढीमा ज्यान गुमाउनेकाे संख्या ६६९ पुग्याे
हेलिकोप्टरवाट पसेका चिनियाँ ‘टनेल रेस्क्यु टिम’ सोझै उद्धारमा, थप तयारी अवस्थामा
चार दिनपछि धादिङबेँसीसँगको सडक सम्पर्क पुनः स्थापित
सरकारी राजपत्रः ५ जिल्लाका १५ स्थानीय तह ‘विपद् सङ्कटग्रस्त क्षेत्र’ घोषणा
पोखरा महानगपालिकाले दियो बाढी पीडितलाई ४५ लाख
नेकपा नेता पुनले भेट प्रधानमन्त्री शाह, राेल्पा पहिराेबारे गराए ध्यानाकर्षण
मुस्ताङ प्रहरीले फाडयो ४ रोपनीको गाँजा खेत
निर्मल पुर्जाको निधनमा अन्नपुर्ण गाउँपालिकामा शोक बिदा
म्याग्दी मालिकाको बिम गाउँमा पाथीभरा माताको मन्दिर स्थापना
पेस्तोल र लागूऔषध सहित तीन जना पक्राउ
जबरजस्ती करणी गरेको अभियोगमा पक्राउ
चोरी तथा डाँका सम्बन्धी कसुरमा संलग्न दुई जना पक्राउ
लुम्बिनीका मुख्यमन्त्री आचार्यले पाए विश्वासको मत
लुम्बिनीका मुख्यमन्त्री आचार्यले विश्वासको मत लिदैँ
तीन दिन देखी बेपत्ता कपिलवस्तुको मेयर सिंह मृत फेला
मोटरसाइकलमा जनताको ढोकासम्म पुग्ने सांसद हरिप्रसाद भुसाल
रास्वपा महाधिवेशनः लुम्बिनी प्रदेशबाट सुबास शर्मा र सुशील अधिकारी बलिया दाबेदार
सुन जस्तो देखिने पहेँलो धातु सहित २ जना पक्राउ
नौवस्ता कारगारभित्र अवैध कारोबार, सदैव झडप
जसपा मधेसको अध्यक्षका लागि यादवद्वय मैदानमा उत्रने
स्वास्थ्य सेवा कार्यालय मुगुको वार्षिक समिक्षा गोष्ठी , छाँयानाथ प्रथम
कर्णाली सरकारको प्रवक्तामा खड्का नियुक्त, सांसदलाई स्वकीय सुविधा
हुम्लाको ताँजाकोट गाउँपालिकामा आगो लगाउने एक कर्मचारीसहित दुई पक्राउ
पूर्व वडासचिव शर्माले आफ्नै भाइलाई दले कालोमोसो
नागरिकको सुरक्षामा खटिने प्रहरी नै दशकौँदेखि जीर्ण भवनमा बस्न बाध्य
कर्णालीमा बहु अपाङ्गता भएकालाई `घरमै बिधालय´ सुरू हुदैँ
हुम्ली जनता अन्धकारमा: सरकारलाई सोध्छन्- 'के हामी नेपाली होइनौँ?'
कर्णाली सरकारसँग छन नौ सय बढी मोटरसाईकल, २३२ कार !
भोटेकोशी बाढी पीडितलाई सुदुरपश्चिम सरकारको २ करोड सहयोग
सुदुर पश्चिमका मुख्यमन्त्री भट्टले पाए विश्वासको मत
सुदुरपश्चिमका मुख्यमन्त्रीमा भट्ट नियुक्त, आजै ३ बजे सपथ
सुदुरपश्चिम प्रदेशको मुख्यमन्त्रीमा भट्टले तीन बजे सपथ लिने
तालिममा ग्रिनेड पडकिदाँ दुई सैनिक घाइते, लगियो काठमाडौं
सुदुरपश्चिम सरकारमा किचलो, मुख्यमन्त्रीद्दारा एमालेका ४ मन्त्री बर्खास्त
जबर्जस्ती करणीको अभियोगमा एक पक्राउ
पत्रकार खेम भण्डारी कञ्चनपुरवाट पक्राउ
दक्षिण कोरियामा भयाे अहिलेसम्मकै सबैभन्दा महँगो सम्बन्धविच्छेद
रुसबाट बाहिरिँदा विदेशी कम्पनीहरूलाई १०७ अर्ब डलर बढीको नोक्सानी
लन्डन, २८ भदाैं । युक्रेनमा मस्कोको 'विशेष सैन्य कारबाही' सुरु भएयता रुसी बजारबाट बाहिरिने क्रममा विदेशी कम्पनीहरूले १०७ अर्ब डलरभन्दा बढीको नोक्सानी बेहोरेका छन्। समाचार संस्था रोयटर्सले विभिन्न कम्पनीका विवरण तथा विज्ञप्तिहरूको विश्लेषणलाई उद्धृत गर्दै यो तथ्याङ्क सार्वजनिक गरेको हो। उक्त नोक्सानी सम्पत्तिको मूल्य समायोजन र गुमेको आम्दानीका रूपमा देखिएको छ। फेब्रुअरी २०२२ देखि कर्पोरेट जगतले बेहोरेको आर्थिक धक्काको विशालतालाई उजागर गर्दै गत वर्षको अगस्टमा गरिएको गणनाको तुलनामा नोक्सानीको परिमाण एक तिहाइले बढेको हाे । विश्वव्यापी जोखिम परामर्शदाता कम्पनी 'एस-आरएम' का कर्पोरेट इन्टेलिजेन्स प्रमुख इयान मासीलाई उद्धृत गर्दै रोयटर्सले लेखेको छ, "रुसबाट बाहिरिने योजनामा रहेका कम्पनीहरूले अझ बढी कठिनाइको सामना गर्नुपर्ने र ठूलो मात्रामा सम्पत्तिको मूल्य समायोजन तथा नोक्सानी स्वीकार गर्नुपर्ने सम्भावना छ।" 'येल स्कुल अफ म्यानेजमेन्ट' को प्रतिवेदन अनुसार विगत दुई वर्षमा करिब १,००० कम्पनीहरू रुसी बजारबाट बाहिरिइसकेका छन्। यसैबिच, फ्रान्सेली खुद्रा विक्रेता 'ओशान' र इटालियन कपडा समूह 'बेनेटोन' लगायत सयौँ कम्पनीहरू अझै पनि त्यहाँ सञ्चालनमा छन् वा तिनले आफ्नो व्यवसायलाई हालका लागि स्थगित मात्र गरेका छन्। दैनिक उपभोग्य वस्तु तथा उपभोक्ता सामग्री उत्पादन गर्ने धेरै कम्पनीहरूले रुस पूर्ण रूपमा छोड्न अस्वीकार गर्दै त्यहाँका सर्वसाधारण जनता आफ्ना उत्पादनहरूमा निर्भर रहेको तर्क प्रस्तुत गरेका छन्।
रुसी सेनाद्वारा ६७५ वटा युक्रेनी लडाकु विमान नष्ट गरिएको दाबी
मस्को, २६ भदाै। रुसी रक्षा मन्त्रालयका दैनिक बुलेटिनहरूमा आधारित समाचार संस्था 'टास' को तथ्याङ्क अनुसार, विशेष सैन्य कारबाही सुरु भएयता रुसी सेनाले युक्रेनका ६७५ वटा लडाकु विमानहरू नष्ट गरिसकेको छ। मन्त्रालयले हालै जारी गरेकाे आफ्नो नियमित बुलेटिनमा कुल ६७४ वटा युक्रेनी लडाकु विमानहरू नष्ट भएको जनाएको थियो। त्यसको केही समय पछि, मन्त्रालयले किएभ (किभ) नजिकै रहेको भासिलकोभ विमानस्थलको टार्माकमा युक्रेनी वायुसेनाको 'मिग-२९' विमान नष्ट गरिएको दृश्य सार्वजनिक गरेको छ। यस पछिल्लो कारबाहीसँगै विशेष सैन्य कारबाहीका क्रममा रुसी सेनाद्वारा नष्ट गरिएका युक्रेनी विमानहरूको कुल सङ्ख्या ६७५ पुगेको रुसी पक्षको दाबी छ।
९/११ को २५ वर्ष: लादेनबारे पूर्वसूचना हुँदाहुँदै चुकेको अमेरिकी गुप्तचर निकाय अझै उस्तै असफल
फ्र्याङ्क गार्डनर काठमाडौं, २६ भदौ। दशकौँदेखि अनगिन्ती नेताहरूले भन्दै आएका छन् कि सरकारको पहिलो कर्तव्य आफ्ना नागरिकहरूको सुरक्षा गर्नु हो। ११ सेप्टेम्बर २००१ मा अमेरिका स्पष्ट रूपमा यस कार्यमा असफल भयो। गुप्तचर जानकारी उपलब्ध थियो, तर दुःखद कुरा के भने, कसैले पनि समयमै ती सूचनाहरूलाई जोडेर सही निष्कर्ष निकाल्न सकेनन्, परिणाम ९/११ घटना घटयाे । अमेरिकामा भएका ती आक्रमणहरू, जुन '९/११' का रूपमा चिनिए र तिनको जवाफमा चालिएका कदमहरूले यस शताब्दीका सुरुवाती दुई दशकसम्मको विदेश, सुरक्षा र गुप्तचर नीतिलाई नै परिभाषित गर्न लागेका थिए । ११ सेप्टेम्बर २००१ मा, जब अल-कायदाका आत्मघाती पाइलटहरूले अपहरण गरिएका विमानहरू वर्ल्ड ट्रेड सेन्टरमा ठोक्काए, म मध्य-पूर्वस्थित हाम्रो कार्यालय (ब्युरो) मा आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गरेर फर्किँदै थिएँ। एक प्यालेस्टिनी ट्याक्सी चालकले मलाई जेरुसेलमको पश्चिममा पर्ने सल्लाका रूखहरूले ढाकिएका पहाडहरू हुँदै तेल अभिभको बेन गुरियन विमानस्थलतर्फ लैजाँदै गर्दा अचानक गाडीको रेडियोको आवाज बढाए। उनले भने, "अमेरिकामा ठूलो घटना भएको छ।" उनको भनाइ अतिशयोक्तिपूर्ण थिएन; त्यस दिन २,९७७ जनाले ज्यान गुमाए। ती आक्रमणहरू अचानक वा बिनाकारण भएका थिएनन्। सन् २००१ भन्दा धेरै वर्ष अघिदेखि नै सीआईएलाई अल-कायदा सञ्जाल र त्यसका निर्वासित साउदी नेता ओसामा बिन लादेनबारे जानकारी थियो। उनलाई पक्राउ गर्न वा समाप्त पार्नका लागि एउटा विशेष कार्यदलसमेत गठन गरिएको थियो। ११ सेप्टेम्बरको आक्रमण भएको नौ दिनपछि तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुशले "आतंकवाद विरुद्धको युद्ध" को घोषणा गरे। त्यसपछिका २५ वर्षहरूमा एट्लान्टिकका दुवै किनारमा गुप्तचरसम्बन्धी अनेकौं सफलता र असफलताहरू देखिएका छन्। सफलताहरूमा विफल पारिएका षड्यन्त्रहरू तथा पक्राउ परी अदालतमा पेस गरिएका, दोषी ठहरिएका र जेल सजाय पाएका संदिग्ध व्यक्तिहरू समावेश छन्। तर समग्र परिदृश्य कस्तो छ? अमेरिकी इतिहासकै सबैभन्दा भीषण आतंकवादी हमलापछिको २५ वर्षमा गुप्तचर संकलन, आतंकवाद-विरोधी प्रयास र रणनीतिक योजना निर्माणमा कस्तो परिवर्तन आएको छ? '९/११' को घटना अमेरिकी गुप्तचर निकायको लागि एउटा विशाल असफलता, वा अझ स्पष्ट रूपमा भन्नुपर्दा, 'कल्पनाशीलताको अभाव' (सोचको दायरा फराकिलो नहुनु) को असफलता थियो भन्ने कुरामा कसैले शंका गर्न सक्दैन। त्यस समयमा सीआईए र एफबीआई दुवैसँग यस्ता सूचनाहरू थिए, जसलाई सही ढंगले आदानप्रदान गरिएको भए उक्त घटनालाई रोक्न सकिन्थ्यो। त्यसपछि आएको '९/११ आयोगको प्रतिवेदन' ले अमेरिकी सरकारलाई "कल्पनाशीलता, नीति, क्षमता र व्यवस्थापनमा भएको असफलता" का लागि दोषी ठहर्यायो। प्रतिवेदनको निष्कर्ष अनुसार सीआईए र एफबीआई गुप्तचर जानकारीको सही मूल्यांकन गर्न, एक-आपसमा सूचना साटासाट गर्न र षड्यन्त्रलाई विफल पार्न पर्याप्त कदम चाल्न असफल भए। यो आधारभूत पाठ त्यसयता धेरै हदसम्म, पूर्ण रूपमा नभए पनि, सिकिएको छ र सन् २००१ को तुलनामा पश्चिमी गुप्तचर निकायहरूबीच सूचना आदानप्रदानको अवस्था निकै राम्रो भएको छ। उदाहरणका लागि, बेलायती एमआई-५ र प्रहरीको आतंकवाद-विरोधी एकाइबीचको पुरानो प्रतिस्पर्धा समाप्त भएको छ; सुरुमा बेलायतभरि छरिएर रहेका क्षेत्रीय 'फ्युजन सेन्टर' (एकीकृत केन्द्र) हरू र हालै लन्डनमा स्थापना गरिएको उच्च-सुरक्षासहितको 'आतंकवाद-विरोधी सञ्चालन केन्द्र' मार्फत यो सम्भव भएको हो। यहाँ एमआई-५ का गुप्तचर अधिकारीहरू ती प्रहरी अधिकारीहरूसँगै बसेर काम गर्न सक्छन्, जसको जिम्मेवारी आतंकवादी षड्यन्त्र रोक्न निर्णायक कदम चाल्नु हो। त्यसैगरी, उनीहरू एफबीआईका अमेरिकी संघीय एजेन्ट वा जीसीएचक्यूबाट खटाइएको भाषा विशेषज्ञसँगै बसेको अवस्था पनि हुन सक्छ। ९/११ पछि, अमेरिकी गुप्तचर संरचनामा आमूल परिवर्तन गरिएको छ। यसअन्तर्गत वासिङ्टन डीसीको बाहिरी भागमा 'राष्ट्रिय आतंकवाद-विरोधी केन्द्र' को स्थापना र १८ वटा छुट्टाछुट्टै अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूबीच आवश्यक सूचना आदानप्रदान सुनिश्चित गर्न 'राष्ट्रिय गुप्तचर निर्देशक'को पद सिर्जना गरिएको छ। सीआईए र यसको बेलायती समकक्षी निकाय 'सिक्रेट इन्टेलिजेन्स सर्भिस' (जो एमआई-६ नामले बढी चिनिन्छ) बीचको सम्बन्ध सायद विश्वमै सबैभन्दा घनिष्ठ छ। यसलाई 'फाइभ आइज' गठबन्धनले अझ बलियो बनाएको छ, जसले अमेरिका, बेलायत, क्यानडा, अष्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्डबीच गुप्तचर जानकारीको साझा प्रयोग गर्दछ। तैपनि, 'ट्विन टावर्स' मा विमान ठोक्किएयता पनि गुप्तचर संकलन, मूल्यांकन र रणनीतिक योजना निर्माणमा विनाशकारी असफलताहरू देखिएका छन्। सन् २००३ मा अमेरिकाको नेतृत्वमा इराकमा भएको आक्रमणको पूर्वसन्ध्यामा, एमआई-६ ले अविवेकी ढंगले आफ्ना गुप्तचर जानकारीलाई राजनीतिकरण हुन दियो। यसका कारण संस्थाले आफ्नो प्रतिष्ठामा ठूलो धक्का व्यहोर्नुपर्यो; सन् १९५० र ६० को दशकमा 'डबल एजेन्ट' अर्थात दोहोरो जासुस किम फिल्बी र सोभियत संघका अन्य जासुसहरूद्वारा भएको धोकाधडीपछिको यो सबैभन्दा खराब अवस्था थियो। राष्ट्रपति सद्दाम हुसेनको नेतृत्वमा रहेको इराकमा अझै पनि 'आम विनाशकारी हतियार' रहेको प्रमाण पेश गर्न वासिङ्टनबाट परेको अत्यधिक राजनीतिक दबाबका बीच, एमआई-६ ले प्रधानमन्त्री टोनी ब्लेयरको सरकारलाई यस्तो गुप्तचर जानकारी उपलब्ध गरायो, जुन पछि त्रुटिपूर्ण साबित भयो। विगतमा इराकमा वास्तवमै यस्ता हतियारहरू थिए तर सन् १९९१ को खाडी युद्धपछि ती सबै नष्ट गरिएका थिए। सन् २००३ मा इराकमा भएको आक्रमणपछि, एमआई-६ ले फिल्डमा खटिएका एजेन्टहरूबाट प्राप्त हुने कच्चा गुप्तचर जानकारी (जसलाई सिएक्स भनिन्छ) को मूल्याङ्कन गर्ने तरिकामा आमूल परिवर्तन गर्यो। आज 'एजेन्ट रनर' अर्थात एजेन्टहरूलाई परिचालन गर्ने व्यक्ति र 'रिपोर्टिङ टोली' बीच स्पष्ट विभाजन छ; एजेन्ट रनरहरूको काम इरान, उत्तर कोरिया वा अल-कायदाजस्ता प्रतिबन्धित आतंकवादी समूहभित्रका स्रोतहरूबाट जानकारी सङ्कलन गर्नु हो भने रिपोर्टिङ टोलीको काम उक्त जानकारीको जाँच र आलोचनात्मक विश्लेषण गर्नु हो, जसमा प्रायः थप प्रमाण वा पुष्टि माग्दै जानकारी फिर्ता पठाउने गरिन्छ। यी परिवर्तनहरूका बाबजुद, ९/११ पछि पनि केही पाठहरू सिकिएनन्। इराकमा डिभिजनल कमाण्डरका रूपमा सेवा गरेका जनरल सर रिचर्ड शिरिफ भन्छन्, "सन् २००३ को इराक युद्ध गम्भीर रूपमा त्रुटिपूर्ण गुप्तचर जानकारीमा आधारित थियो। के हामीले यसबाट पाठ सिक्यौं त ? छैन, मलाई लाग्छ हामी पाठ सिक्ने मामिलामा कमजोर छौं, एक कमाण्डरका रूपमा यो स्पष्ट थियो कि हामी रणनीतिक असफलतातिर अघि बढिरहेका थियौं।" इराक आक्रमणपछि पुनः एकपटक छानबिन भयो, जसको नतिजा 'बटलर समीक्षा' को रूपमा आयो। यसले निष्कर्ष निकाल्यो कि इराकको कथित आम विनाशकारी हतियार कार्यक्रमसम्बन्धी बेलायतको गुप्तचर जानकारी "गम्भीर रूपमा त्रुटिपूर्ण थियो र धेरै हदसम्म पुष्टि नभएका स्रोतहरूमा निर्भर थियो"। आतंकवादी योजनाहरू विफल पार्ने क्रममा हासिल भएका अनेकौं निर्विवाद सफलताहरूका बाबजुद सुरक्षा निकाय एमआई-५ ले पनि आफ्नै किसिमका असफलताहरूको सामना गरेको छ। सन् २००७ देखि २०१३ सम्म एमआई-५ को नेतृत्व गरेका लर्ड जोनाथन इभान्स भन्छन्, "९/११ पछि, यस्तो मूल्याङ्कन गरिएको थियो कि बेलायतका लागि सबैभन्दा गम्भीर सुरक्षा खतरा भनेको अल-कायदा र त्यससँग सम्बद्ध व्यक्ति तथा समूहहरूबाट उत्पन्न हुने आतंकवादी खतरा नै हो।" तर, त्यसबेला २०,००० भन्दा बढी 'चासोका पात्रहरू' को तथ्याङ्क र एकैसाथ चलिरहेका धेरै अनुसन्धानहरूसँगै, एमआई-५ ले कुन सुराकलाई प्राथमिकता दिने भन्ने दैनिक चुनौतीको सामना गरिरहेको थियो र अझै पनि गरिरहेको छ। यसले सधैं सही निर्णय भने लिन सकेको छैन। सन् २००५ मा, ५२ जनाको ज्यान लिने गरी लन्डनमा भएका '७/७' आत्मघाती बम विष्फोटहरूलाई रोक्न यो असफल भयो। सुरक्षा निकायलाई मोहम्मद सिदिक खानबारे जानकारी थियो, जो पछि मुख्य योजनाकारका रूपमा देखिए, तर उसलाई खानले के गर्न लागेका थिए भन्नेबारे भने थाहा थिएन। सन् २०१७ को म्यानचेस्टर एरिना बम विष्फोट अर्को हालैको असफलता थियो। आज आतंकवादको खतरा हटेको छैन, तर लर्ड इभान्स भन्छन्, "परिस्थिति बदलिएको छ। गैर-राज्य पक्षबाट हुने आतंकवाद गम्भीर चिन्ताको विषय बनेकै छ, तर राज्य-प्रायोजित खतराहरू झन् गम्भीर बन्दै गएका छन् र ती राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि गैर-राज्य आतंकवाद जत्तिकै गम्भीर चुनौती बनेका छन्। यस्ता खतराहरू रूस, इरान, तिनका सहयोगी समूहहरू र चीनबाट विभिन्न रूपमा आउने गर्छन्।" यो तर्क पनि गर्न सकिन्छ कि यस वर्ष इरानमाथि आक्रमण गर्न इजरायलसँग सामेल हुने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको निर्णय 'खुफिया अनुमान वा दूरदर्शिता' को असफलता थियो। खाडी क्षेत्रका अमेरिकाका सबै सहयोगीहरूलाई थाहा थियो कि इरानले 'स्ट्रेट अफ हर्मुज' बन्द गरेर जवाफी कारबाही गर्ने गम्भीर जोखिम छ। चेतावनीहरू स्पष्ट थिए, तैपनि जब इरानले आफूले धम्की दिएबमोजिम नै कदम चाल्यो, जसले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा ठूलो हलचल मच्चायो, तब ट्रम्पसँग त्यसको सामना गर्ने कुनै ठोस रणनीति नभएको देखियो। बिबिसीवाट भावानुवाद
ब्रिक्स शिखर सम्मेलन: पुटिन नयाँ दिल्लीमा, सि जिनपिङ पनि पुग्दै
नयाँ दिल्ली, २६ भदौ । मध्य पूर्व तथा युक्रेनमा जारी युद्ध र विश्वव्यापी आर्थिक चुनौतीहरूका बिच आयोजना हुन लागेको ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन भारतको राजधानी नयाँ दिल्ली आइपुगेका छन्। दिल्लीस्थित पालम वायुसेना स्टेसनमा ओर्लिएका पुटिनलाई भारतका विदेश राज्यमन्त्री कीर्ति वर्धन सिंहले स्वागत गरेका थिए। रुसी समाचार संस्था 'तासले पुटिनको दिल्ली पुगेकाे जानकारी दिएकाे हाे । सम्मेलनका क्रममा रुसी राष्ट्रपति पुटिन र इरानी समकक्षी मसुद पेजेस्कियनले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग द्विपक्षीय वार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। दुईदिने यो बैठकमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ पनि सहभागी हुदैँछन । सन् २०१९ यता चिनियाँ राष्ट्रपति सीको यो पहिलो भारत भ्रमण हुनेछ। हिमालय क्षेत्रको विवादित सीमामा भएको घातक सैन्य झडपको ६ वर्षपछि दुई छिमेकी राष्ट्रहरूबीच सम्बन्ध सुधारका दिशामा यो भ्रमणलाई महत्त्वपूर्ण कदम मानिएको छ। हालैका दिनहरूमा दुवै देशबीच उडान, भिसा तथा उच्चस्तरीय सम्पर्कहरू क्रमशः पुनर्स्थापित भइरहेका छन्। यद्यपि, सीमा विवाद, बढ्दो व्यापार घाटा र रणनीतिक प्रतिस्पर्धाका कारण दुई देशबिचको अविश्वास अझै कायमै रहेकाे इन्डियन एक्सप्रेसले उल्लेख गरेकाे छ । शिखर सम्मेलनलाई लक्षित गरी नयाँ दिल्लीको सुरक्षा व्यवस्था अत्यन्त कडा पारिएको छ। मुख्य क्षेत्रहरूमा व्यापक ट्राफिक प्रतिबन्ध लागू गरिनुका साथै सुरक्षाकर्मीहरूको बाक्लो उपस्थिति रहेको छ। दिल्ली प्रहरीले सर्वसाधारणलाई धैर्य र सहयोगका लागि आग्रह गरेको छ। पश्चिमा शक्तिहरूको वर्चस्व रहेका अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूमा उदीयमान अर्थतन्त्रहरूको प्रभाव बढाउने उद्देश्यका साथ सन् २००९ मा 'ब्रिक्स' को स्थापना भएको थियो। हाल यस समूहमा इरान, साउदी अरब र संयुक्त अरब इमिरेट्ससमेत थपिएका छन्। विशेषज्ञहरूका अनुसार विस्तारित समूहभित्रै मध्य पूर्वको द्वन्द्वलाई लिएर फरक-फरक दृष्टिकोण रहेकाले यो सम्मेलन चुनौतीपूर्ण बन्न सक्छ। भारतको 'अब्जर्भर रिसर्च फाउन्डेसन' का हयारिस भी पन्तलेले द गार्जियनसँग भने, "यसपटक ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा खाडी क्षेत्रको द्वन्द्व नै मुख्य विवादको विषय बन्नेछ। गत वर्षसम्म उपलब्धि मानिएको ब्रिक्सको विस्तार नै अहिलेका लागि ठूलो चुनौतीजस्तो देखिन थालेको छ।" त्यस्तै 'क्यापिटल इकोनोमिक्स' का शिलन शाहले इरानमा चलिरहेको द्वन्द्वले विस्तारित समूहको एकताको कडा परीक्षा लिने बताएका छन्। यसअघि मे महिनामा दिल्लीमा भएको ब्रिक्सका विदेश मन्त्रीहरूको बैठकमा संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्न सहमति जुट्न सकेको थिएन। भारतको इरान र इजरायल दुवैसँग सुमधुर सम्बन्ध रहे पनि उसले अमेरिकासँगको सम्बन्धमा समेत सन्तुलन कायम राख्ने प्रयास गरिरहेको छ। द्वन्द्वका कारण उत्पन्न ऊर्जा संकट सामना गर्न भारतले रुसबाट इन्धन आपूर्ति बढाएको छ, जसले गर्दा युक्रेन युद्धका बिच रुस भारतको प्रमुख इन्धन आपूर्तिकर्ता बनेको छ। यसै बिच, भारतका विदेश मन्त्री एस. जयशंकरले भर्खरै किएभको भ्रमण गरेका थिए। सो अवसरमा युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोडिमिर जेलेन्स्कीले युद्ध अन्त्यका लागि भारतले देखाएको प्रतिबद्धताप्रति आभार व्यक्त गरेका थिए। तस्विरः आईएएनएस, एक्स
नेपाल एसिया कपमा छनोट, जित्यो एसिया प्रिमियर कपकाे उपाधि
एथलेटिक्समा इतिहासकै ठूलो पुरस्कार राशि: बुडापेस्टमा पहिलो च्याम्पियनसिप'
काठमाडौं, २७ भदौ। ओलम्पिक खेलकुदका च्याम्पियनहरूले १ करोड डलरको कीर्तिमानी पुरस्कार राशिका लागि प्रतिस्पर्धा गर्ने गरी पहिलो 'अल्टिमेट च्याम्पियनसिप' सुरु भएकाे छ । एथलेटिक्सका 'सर्वोत्कृष्टमध्येका उत्कृष्ट' खेलाडीहरू यसै सप्ताहान्तमा बुडापेस्टमा सुरु हुन गइरहेको पहिलो 'वर्ल्ड एथलेटिक्स अल्टिमेट च्याम्पियनसिप' मा प्रतिस्पर्धाका लागि तयारी गरिरहेका छन्। ट्र्याक एन्ड फिल्डका उत्कृष्ट खेलाडीहरूले २६ व्यक्तिगत स्पर्धा (पुरुषका लागि १३ र महिलाका लागि १३) तथा दुई रिले दौडमा प्रतिस्पर्धा गर्दै गौरवका लागि भिड्दा 'ग्युला झिभोट्ज्की नेसनल एथलेटिक्स सेन्टर' मुख्य आकर्षणको केन्द्र बन्ने ओलम्पिक कमिटीले आफ्नो वेभसाइटमा उल्लेख गरेको छ । तीन दिनसम्म चल्ने यस प्रतियोगितामा पेरिस ओलम्पिकका २६ जना च्याम्पियन, टोकियोमा विश्व च्याम्पियन बनेका २६ जना खेलाडी तथा यस सिजनका शीर्ष एथलीटहरू 'ट्र्याक एन्ड फिल्ड' मा सर्वश्रेष्ठ बन्नका लागि प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। कुल १ करोड डलर अर्थात १० मिलियन अमेरिकन डलरको पुरस्कार राशिमध्ये प्रत्येक इभेन्टका विजेताले कीर्तिमानी १ लाख ५० हजार डलर प्राप्त गर्नेछन्। यो रकम गत वर्ष टोकियोमा आयोजित विश्व च्याम्पियनसिपमा दिइएको ७० हजार डलरको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी हो भने पेरिस ओलम्पिकका च्याम्पियनहरूलाई 'वर्ल्ड एथलेटिक्स'ले प्रदान गरेको रकमको तीन गुणा हो। यसमा दोस्रो स्थान हासिल गर्नेले ७५ हजार डलर र तेस्रो स्थानका खेलाडीले ४० हजार डलर प्राप्त गर्नेछन् । साथै १६औँ स्थानसम्म आउने खेलाडीहरूले पनि क्रमशः पुरस्कार स्वरूप न्यूनतम २ हजार डलरसम्म पाउने छन्। रिले टोलीहरूले ८० हजार डलरको पुरस्कार राशि आपसमा बाँड्नेछन् भने दोस्रो र तेस्रो स्थान हासिल गर्ने टोलीले क्रमशः ४० हजार र २४ हजार डलर प्राप्त गर्नेछन्। 'अल्टिमेट च्याम्पियन' बन्ने खेलाडीले विश्वभर आफ्नो श्रेष्ठताको दाबी गर्ने विशेष गौरव पनि हासिल गर्नेछन्। खेलकुदका लागि यस प्रतियोगिताको महत्त्वबारे चर्चा गर्दै 'वर्ल्ड एथलेटिक्स'का अध्यक्ष सेबास्टियन कोएले प्रतियोगिता अघि यस्तो बताएका हुन्। सन् २०२३ को विश्व च्याम्पियनसिपमा सफलता हासिल गरेका धेरै खेलाडीहरू हंगेरीको राजधानीमा रहेको यस परिचित थलोमा फर्किएका छन् भने अन्यले वर्षभरि उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै विश्वस्तरीय उपाधिहरू जितेका छन्। 'अल्टिमेट च्याम्पियनसिप' निमन्त्रणा आधारित प्रतियोगिता हो, जसमा ओलम्पिक तथा विश्व च्याम्पियनसिपका स्वर्ण पदक विजेताहरू, डायमन्ड लिगका विजेताहरू र विश्व वरीयता छनोट प्रणालीका आधारमा सन् २०२६ का उत्कृष्ट प्रदर्शनकर्ताहरू सहभागी हुनेछन्। यो प्रतियोगिता बुडापेस्टमा सेप्टेम्बर ११ देखि १३ सम्म सञ्चालन हुनेछ र अबदेखि 'वर्ल्ड एथलेटिक्स' अर्थात विश्व एथलेटिक्स महासंघको क्यालेन्डरमा हरेक दुई वर्षमा आयोजना हुने कार्यक्रमका रूपमा रहनेछ। खेलको विश्वव्यापी नियामक निकायले विश्व च्याम्पियनसिपहरूबीचको समयमा यो प्रतियोगिता सुरु गर्न सन् २०२६ लाई रोजेको हो । साथै ओलम्पिक वर्षहरूमा यसलाई निकै प्रतिस्पर्धात्मक सिजनको समापन गर्ने कार्यक्रमका रूपमा प्रयोग गरिनेछ। यस प्रतियोगिताका सद्भावना दूत तथा जमैकाका धावक अर्थात स्प्रिन्ट लिजेन्ड भनिने उसेन बोल्टले "ट्र्याक एन्ड फिल्ड खेलकुद अर्कै दिशामा अघि बढेको देख्दा खुसी लागेको" बताए। प्रतियोगिता अघि आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा आठ पटकका ओलम्पिक स्वर्ण पदक विजेता बोल्टले भने, "सर्वोत्कृष्ट खेलाडीहरूलाई एकै ठाउँमा देख्न पाउनु निकै उत्कृष्ट हुनेछ, यो मेरो लागि निकै विशेष कुरा थियो। म सधैँ उत्कृष्ट खेलाडीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्नकै लागि बाँचेको छु र यस्तो क्षणमा म अझ उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्न रुचाउँथेँ।"
युराेपः 'टुगेदर फर नेपाल' खेलमा प्रशिक्षक कार्तलमाथि बोतल प्रहार, दिए राजीनामा
काठमाडौं, २६ भदौ। बिहीबार रोमासँगको च्याम्पियन्स लिग खेल १-१ को बराबरीमा सकिँदा एक दर्शकले टाउकोमा पानीको बोतल प्रहार गरेपछि फेनरबाचेका प्रशिक्षक इस्माइल कार्तलले टर्कीको उक्त क्लबबाट राजीनामा दिएका छन् । तर, केही मिनेटमै क्लबका अध्यक्षले उनको राजीनामा अस्वीकार गरिदिए। साे खेल पछि ६५ वर्षीय कार्तलले पत्रकार सम्मेलनमा आफू "कहिल्यै नफर्किने गरी" बाहिरिन लागेको बताएउँदै "क्लबका लागि बाटो खुला गरिदिन" आफूले यो निर्णय लिएको उल्लेख गरेका थिए । त्यसको लगत्तै फेनरबाचेका अध्यक्ष अजिज यिल्दिरिमले पत्रकारहरूलाई कार्तल "आफ्नो भूमिकामा निरन्तर रहने" जानकारी दिएका हुन् । "आज साँझ खेलको क्रममा केही समर्थकहरूले प्रशिक्षकको टाउकोमा बोतल प्रहार गरे। उनी यस घटनाबाट दुःखी छन्," यिल्दिरिमले भने, "मैले भर्खरै इस्माइल कार्तलसँग कुरा गरेँका छु, उनले बोतल प्रहारको घटनाबारे उल्लेख गरे र आफू दबाबमा रहेको गुनासो पनि गरेका थिए।" कार्तलले आफू पदमा रहने कुरा बताएका थिए कि भनेर सोध्दा यिल्दिरिमले भने, "उनले आफू निरन्तर रहने कुरा (खुलेर) भन्नु आवश्यक छैन। म उनीभन्दा वरिष्ठ हुँ, मैले उनलाई निरन्तरता दिन भनेँ र कुरा त्यति नै हो। हामी एक परिवार हौँ।" इस्तानबुलको उक्त क्लबले सामाजिक सञ्जालमा जनाएअनुसार कार्तलमाथि बोतल प्रहार गर्ने व्यक्तिको पहिचान भइसकेको छ र उसलाई रङ्गशाला प्रवेशमा रोक लगाइएको छ। यही खेलमा युइएफए च्याम्पियन्स लिगअन्तर्गत टर्कीको क्लब फेनरबाचे विरुद्धको खेलमा रोमाका खेलाडीहरूले नेपालप्रति समर्थन जनाउने सन्देश अंकित विशेष जर्सी लगाएर मैदानमा उत्रिएका थिए । युरोपको प्रतिष्ठित फुटबल प्रतियोगिताअन्तर्गत बिहीबार इस्तानबुलमा भएको आफ्नो पहिलो खेलका लागि रोमाका खेलाडीहरूले ‘टुगेदर फर नेपाल’ भन्ने वाक्यांश र संयुक्त राष्ट्रसंघीय विश्व खाद्य कार्यक्रमको लोगो अंकित जर्सी लगाएर उनीहरू मैदानमा उत्रिएका हुन । सोही खेलमा रोमाको बिपक्षी टोली फेनरबाचेका प्रशिक्षक कार्तल माथी दर्शकले बोत्तल प्रहार गरेका हुन् । खेलाडीका रूपमा फेनरबाचेमा एक दशक बिताएका कार्तलले सन् २०१४-१५ वाट क्लबको प्रशिक्षण सम्हालेका थिए। त्यसपछि सन् २०२१-२२ मा अन्तरिम प्रशिक्षकका रूपमा काम गरे भने २०२३-२४ मा पूर्ण कार्यकालका लागि पुनः फर्किएका हुन । क्लबले 'सुपर लिग' जित्दाका पछिल्ला दुई अवसरहरूमा उनी सहायक प्रशिक्षक थिए र जुन महिनामा उनी चौथो पटक प्रशिक्षकका रूपमा फर्किएका हुन्। फेनरबाचे टर्कीको शीर्ष लिगमा पछिल्ला पाँच सिजनमा उपविजेता बनेको छ र यस सिजन १८ वर्षपछि पहिलो पटक च्याम्पियन्स लिगको लिग चरणमा प्रवेश गरेको छ।
सानदार जितसहित म्यानचेस्टर युनाइटेडको च्याम्पियन्स लिगमा पुनरागमन
काठमाडौं, २६ भदौ। म्यानचेस्टर युनाइटेडले अजरबैजानको टोली सबाह एफकेविरुद्ध ४-० को प्रभावशाली जित निकाल्दै च्याम्पियन्स लिगमा शानदार पुनरागमन गरेको छ। तीन पटकको विजेता युनाइटेडले तीन सिजनको पर्खाइ पछि युरोपको यस प्रतिष्ठित क्लब प्रतियोगितामा पुनरागमन गर्दा पहिलो पटक सहभागी सबाहलाई सहजै पराजित गर्यो। बिहीबार ओल्ड ट्राफोर्डमा भएको खेलको पहिलो हाफमै माथियस कुन्हा, ब्रुनो फर्नान्डेस र बेन्जामिन सेस्कोले गोल गर्दै टोलीलाई ३-० को बलियो अग्रता दिलाएका थिए। दोस्रो हाफमा लिसान्द्रो मार्टिनेजले थप एक गोल गर्दै जित सुनिश्चित गरे पनि युनाइटेडका लागि यो खेल पूर्ण रूपमा तनावमुक्त भने रहन सकेकाे थिएन । खेलको सुरुवातमा युनाइटेडको गति केही सुस्त देखिँदा ओल्ड ट्राफोर्डका समर्थकहरूमाझ असन्तुष्टि व्यक्त भएको थियो। तर, २७औँ मिनेटमा प्याट्रिक डोर्गूको 'लो क्रस' अर्थात जमिनको सतह नजिकै आएको पासलाई कुन्हाले गोलमा परिणत गरेपछि टोलीको घबराहट हट्यो। त्यसपछि सबाहका लागि काहिम पारिसले बल बक्सभित्र ल्याएर जोय-लान्स मिकेल्सका लागि गोलको उत्कृष्ट अवसर सिर्जना गरेका थिए तर मिकेल्सको हेडर चुकाएपछि घरेलु टोलीले राहत पायो। सन् २०२६ को बालोन डी'ओर अवार्डका दाबेदारमध्ये एक रहेका युनाइटेडका कप्तान ब्रुनो फर्नान्डेसले टोलीको उत्कृष्ट 'पासिङ मुभ'लाई गोलमा बदल्दै अग्रता दोब्बर बनाए। पहिलो हाफको अन्त्यतिर स्लोभाकियन फरवार्ड बेन्जामिन सेस्कोले पेनाल्टीको माग नगरी गोलकिपरलाई छक्याएर साँघुरो कोणबाट तेस्रो गोल गरेर चमात्कार गरिदिए । खेलको ६०औँ मिनेटमा कुन्हा र लगत्तै फर्नान्डेसका दुवै प्रहार सबाहका गोलकिपरले विफल पारिदिए। दोस्रो हाफमा खेलको गति केही सुस्त बने पनि कर्नरबाट आएको बललाई बक्सभित्र नियन्त्रणमा लिँदै लिसान्द्रो मार्टिनेजले गोललाइन नजिकैबाट प्रहार गरेर टोलीका लागि चौथो गोल थपे। सबाहले खेलको अन्तिमतिर ओल्ड ट्राफोर्डमा सान्त्वना गोल गर्ने मौका पाएको थियो,तर पारिसको कमजोर प्रहार गोलकिपरको पहुँचमै सीमित भयो। आइतबार हुने महत्त्वपूर्ण 'म्यानचेस्टर डर्बी' लाई ध्यानमा राख्दै प्रशिक्षक माइकल क्यारिकले अनुकूल अग्रताको फाइदा उठाए। उनले खेल सकिन २० मिनेट बाँकी छँदै मुख्य खेलाडीहरूलाई विश्राम दिँदै पाँचै प्रतिस्थापन प्रयोग गरेका थिए। प्रिमियर लिगका सुरुवाती तीन खेलबाट चार अंक मात्र जोडेर टोलीमा देखिएका कमजोरीहरूलाई यो जितले केही हदसम्म ढाके पनि आगामी आइतबार म्यानचेस्टर सिटीविरुद्धको खेलमा टोलीले थप सतर्कता अपनाउनुपर्ने देखिने फुटवल बिश्लेषकहरूले जनाएका छन् ।
भारतमा मैत्रीपूर्ण खेलका लागि आउने ब्राजिलियन टोलीको घोषणा
काठमाडौं, २६ भदौ। ब्राजिलले अन्तर्राष्ट्रिय विश्रामको समयमा अस्ट्रेलिया र भारतविरुद्ध हुने मैत्रीपूर्ण खेलहरूका लागि आफ्नो टोली घोषणा गरेको छ। ब्राजिलियन फुटबल संघले सामाजिक सञ्जालमार्फत टोलीको घोषणा गरेको हो। रियल मड्रिडका भिनिसियस जुनियर र बार्सिलोनाका कप्तान राफिन्हाको नेतृत्वमा रहेको यो टोली निकै बलियो छ, जसमा मुख्य प्रशिक्षक कार्लो एन्सेलोटीले आफ्ना नियमित खेलाडीहरूलाई नै प्राथमिकता दिएका छन्। सन् २०२६ को फिफा विश्वकपको निराशाजनक प्रदर्शनपछि ब्राजिलले खेल्न लागेको यो पहिलो मैत्रीपूर्ण खेल शृङ्खला हो। ब्राजिलले अस्ट्रेलियासँग सेप्टेम्बर २५ र २९ मा तथा भारतसँग अक्टोबर ३ मा प्रतिस्पर्धा गर्नेछ। अस्ट्रेलियासँगका खेलहरू टाउन्सभिलको क्वीन्सल्याण्ड कन्ट्री बैंक स्टेडियम र ब्रिस्बेनको सनकर्प स्टेडियममा हुने तय भएको छ। त्यसपछि ब्राजिलले कोलकातास्थित साल्ट लेक स्टेडियममा भारतको सामना गर्नेछ। ब्राजिल र अस्ट्रेलियाबीच पछिल्लो पटक सन् २०१७ को जुनमा मेलबर्नमा प्रतिस्पर्धा भएको थियो, जसमा ब्राजिल ४-० ले विजयी भएको थियो। उक्त खेलमा डिएगो सुजा (२ गोल), थियागो सिल्भा र टाइसनले गोल गरेका थिए। भारतसँग भने ब्राजिलको यो पहिलो भेट हुनेछ। ब्राजिलका ठूलो सङ्ख्यामा समर्थक रहेको भारतले यसअघि सन् १९७७ मा महान् फुटबलर पेलेलाई स्वागत गरेको थियो, जब उनको टोली 'न्युयोर्क कस्मोस'ले कोलकाताको इडेन गार्डेन्समा मोहन बगानविरुद्ध खेलेको थियो। यसअघि ब्राजिलका मुख्य प्रशिक्षक कार्लो एन्सेलोटीले यी खेलहरू नयाँ खेलाडीहरूलाई परख्ने अवसर भएको बताएका थिए। संघको आधिकारिक वेबसाइटसँग कुरा गर्दै उनले भनेका छन्, "यी तीन मैत्रीपूर्ण खेलहरूमार्फत हामी राष्ट्रिय टोलीलाई आगामी वर्षहरूका लक्ष्यहरू, जस्तै सन् २०२८ को कोपा अमेरिका र सन् २०३० को विश्वकप, तर्फ अघि बढाउन एउटा नयाँ चक्रको सुरुवात गर्नेछौँ। हामी यस अवसरको सदुपयोग गर्दै टोलीमा आगामी दिनमा प्रतिभा देखाउन सक्ने नयाँ र युवा खेलाडीहरूलाई समावेश गर्नेछौँ।" यसै महिनाको सुरुमा ब्राजिलियन फुटबल संघले सन् २०२६ को वर्ष समापनका क्रममा पुनः एसिया भ्रमण गर्ने घोषणा गरिसकेको छ, जसअन्तर्गत टोलीले नोभेम्बर १४ मा जापान र नोभेम्बर १७ मा सिंगापुरको सामना गर्नेछ। घोषित टोली: गोलरक्षक: ह्युगो सुजा, पेड्रो मोरिसको, ओटाभियो रक्षक: आर्थर डियास, डगलस सान्तोस, गाब्रियल मागाल्हास, जाइर, मार्किन्होस, माथेउजिन्हो, माउरो जुनियर, भितोर रेइस, वेस्ली मिडफिल्डर: आन्द्रे सान्तोस, ब्रेनो बिडोन, ब्रुनो गुइमारेस, डानिलो सान्तोस, डगलस लुइज, गाब्रियल बोन्टेम्पो फरवार्ड: एन्ड्रीक, एस्टेभाओ, जोआओ पेड्रो, पेड्रो, राफिन्हा, रायन, सामुएल लिनो, भिनिसियस जुनियर
